Prof. Dr. Zakir Avşar, “NATO 3.0, Türkiye ve Erdoğan Vizyonu” başlıklı yazısında, NATO’nun NATO 3.0 yaklaşımı çerçevesinde tehditlerin artan çeşitliliğine karşı organizasyonel ve operasyonel reflekslerinde yapısal dönüşüme gittiğini savundu. Avşar’a göre bu dönüşüm; askeri güç, teknoloji, üretim kapasitesi ve stratejik dayanıklılığın tek bir güvenlik denkleminde birleşmesini ifade ediyor. Yazıda, NATO’nun kuruluşundan bu yana farklı tehdit ortamlarına uyum sağlayarak varlığını sürdürdüğü; ancak mevcut tablonun önceki dönemlerden daha karmaşık ve çok katmanlı olduğu vurgulandı.
“NATO 3.0” yaklaşımında neler öne çıkıyor?
Avşar, NATO 3.0 kavramının sıradan bir modernizasyon söylemi olarak görülmemesi gerektiğini aktarırken, ittifakın organizasyonel mantığında, güç dağılımında ve operasyonel reflekslerinde yapısal dönüşümü ifade ettiğini yazdı. Yazıda NATO 3.0’ın, artan savunma harcamaları, güçlendirilmiş sanayi kapasitesi, adil yük paylaşımı ve yükselen tehditlere karşı kolektif caydırıcılık inşasını temel aldığı belirtildi. Avşar ayrıca, “NATO’nun tarihsel evrimine bakıldığında üç farklı dönemden söz etmek mümkündür” diyerek NATO’yu NATO 1.0, NATO 2.0 ve bugünkü NATO 3.0 olarak değerlendirdi.
Avşar, NATO 1.0’ın Sovyet tehdidine karşı kurulan klasik caydırıcılık evresi olduğunu; kolektif savunma ve nükleer denge prensibi üzerine kurulduğunu ifade etti. NATO 2.0 döneminde ise Sovyetler Birliği’nin dağılması sonrasında terörle mücadele, kriz yönetimi, barışı koruma operasyonları ve bölgesel müdahalelerin öne çıktığını; Afganistan, Balkanlar ve Orta Doğu operasyonlarının bu dönemin belirgin örnekleri olduğunu aktardı.
Tehditler tek merkezli değil
Avşar’a göre bugün konuşulan NATO 3.0 ise çok daha farklı bir güvenlik mantığı taşıyor. Tehdidin tek merkezli olmadığı; Rusya, Çin, siber saldırılar, yapay zekâ destekli savaş sistemleri, enerji bağımlılığı, kritik altyapı sabotajları ve tedarik zinciri kırılmalarının aynı anda stratejik risk oluşturduğu kaydedildi. Bu nedenle Avşar, yeni NATO’nun yalnızca tank ve savaş uçağından ibaret olamayacağını; fabrikalar, veri merkezleri, mikroçip üretimi, yazılım kabiliyetleri ve insansız sistemlerin de askeri caydırıcılığın parçası haline geldiğini yazdı.
Türkiye’nin NATO’daki konumu coğrafyadan üretime uzanıyor
Avşar, Türkiye’nin NATO içindeki değerinin tarihsel olarak coğrafyadan beslendiğini belirterek Karadeniz’e erişim, Boğazlar üzerindeki kontrol, Orta Doğu’ya yakınlık, Kafkasya ile temas ve Doğu Akdeniz’deki stratejik derinliğin Ankara’yı ittifakın güneydoğu kanadının vazgeçilmez unsuru haline getirdiğini aktardı. Yazıda bu yeni dönemde Türkiye’nin öneminin coğrafi avantajın ötesine geçtiği; Recep Tayyip Erdoğan vizyonu ile Türkiye’nin jeopolitik bir geçiş ülkesi olmanın ötesinde stratejik kapasite üreten bir güce dönüştüğünün ifade edildiği yer aldı.
Avşar’a göre AK Parti ile Türk savunma sanayiinde gerçekleşen yapısal dönüşüm NATO içindeki güç dengesini etkileyen önemli gelişmelerden biri. Yazıda savunma sanayiinde yerli platform geliştirme kapasitesinin artması ve ihracat odaklı büyüme modelinin Türkiye’yi üretim gücü yüksek ülkeler arasına taşıdığı vurgulandı. Ayrıca özellikle insansız hava sistemleri, radar teknolojileri, elektronik harp kabiliyetleri, akıllı mühimmat ve füze sistemlerinin Ankara’nın askeri kapasitesini ciddi biçimde yükselttiği belirtildi.
Üretim kapasitesi neden belirleyici?
Avşar, modern savaşların öğrettiği en önemli dersler arasında “üretmeyen ülkelerin uzun süre savaşamayacağı” gerçeğinin bulunduğunu yazdı. Bu durumu Rusya-Ukrayna savaşıyla net biçimde ortaya çıktığını belirten Avşar’a göre, cephede kazanım sağlayan unsurlar arasında asker sayısı veya platform çeşitliliği kadar mühimmat üretim hızı da bulunuyor. Günde binlerce top mermisinin tüketildiği bir savaş ortamında sanayi altyapısı zayıf olan aktörlerin stratejik dayanıklılığının kısa sürede aşındığı ifade edildi.
Avşar, güvenlik kavramının değişen doğasını da analiz ederken Türkiye’nin NATO içinde terör tehdidini en yoğun hisseden ülkelerin başında yer aldığını kaydetti. Yazıya göre sınır aşan terör ağları, düzensiz göç baskısı, devlet dışı silahlı aktörler ve hibrit güvenlik riskleri Ankara’nın günlük güvenlik gündeminin parçası haline geldi. Bu nedenle Türkiye’nin tehdit algısının birçok Avrupa ülkesinden daha geniş olduğu aktarıldı ve NATO’nun 360 derecelik güvenlik yaklaşımında Türkiye’nin saha deneyiminin değer ürettiği ifade edildi.
Türkiye’nin sanayi ekosistemi NATO 3.0’ın neresinde?
Avşar, NATO 3.0’ın en kritik unsurları arasında üretim kapasitesinin bulunduğunu ve Türkiye’nin bu alanda önemli avantaja sahip olduğunu belirtti. Yazıda “yaklaşık 3 bin savunma sanayi şirketinden oluşan ekosistem”in büyük ana yükleniciler ile KOBİ ölçeğindeki teknoloji firmalarını aynı zincirde birleştirdiği ifade edildi. Avşar’a göre bu yapı inovasyon hızını artırıyor, tedarik esnekliği sağlıyor ve operasyonel ihtiyaçlara kısa sürede cevap verebiliyor. Yazıda bu kapsamda Ankara Zirvesi kapsamında düzenlenen Savunma Forumu’nun da önemli bir sahne olduğu vurgulandı.
Avrupa boyutunda Türkiye merkezi aktör olacak
Avşar, NATO 3.0’ın Avrupa boyutunda Türkiye’nin merkezi rol oynayacağını yazdı. Son yıllarda Avrupa savunma özerkliği kavramının daha sık tartışıldığını; Avrupa ülkelerinin ABD’ye olan bağımlılığı azaltmak istediğini aktaran Avşar’a göre bu hedefin gerçekleşebilmesi için yüksek askeri kapasiteye sahip, üretim kabiliyeti güçlü ve operasyonel tecrübeye sahip ortaklara ihtiyaç var. Avşar, Türkiye’nin bu boşluğu doldurabilecek en güçlü ülke olduğunu savundu.
Yazıda “Avrupa güvenliği Türkiye dışlanarak sürdürülemez” ifadesi yer aldı. Karadeniz’de Rusya dengesi, Doğu Akdeniz enerji güvenliği, göç yönetimi, Orta Doğu krizleri ve Kafkasya istikrarının Ankara hesaba katılmadan yönetilemeyeceği kaydedildi. Bu nedenle NATO 3.0’ın Türkiye’nin çevresel değil merkezi aktör olduğu bir güvenlik mimarisi üreteceği belirtildi.
Yapay zekâ destekli savunma sistemleri
Avşar’a göre geleceğin NATO’sunu belirleyecek alanlardan biri de yapay zekâ destekli savunma sistemleri. Yazıda otonom platformlar, sürü dronlar, karar destek algoritmaları, elektronik savaş ve kuantum iletişim teknolojilerinin geleceğin savaş ortamını şekillendireceği ifade edildi. Türkiye’nin bu alanlara yatırım yapmayı sürdürdükçe stratejik etkisini artıracağı vurgulandı.
Türkiye için fırsatlar ve sorumluluklar
Avşar, NATO 3.0 açısından Türkiye’nin önünde fırsatlar kadar sorumluluklar da bulunduğunu belirtti. Savunma üretim kapasitesinin sürdürülebilir finansmanla desteklenmesi, Ar-Ge yatırımlarının büyütülmesi, nitelikli insan kaynağının geliştirilmesi ve stratejik ortaklıkların derinleştirilmesinin önem taşıdığı kaydedildi. Avşar’a göre bu unsurlar Ankara’nın uzun vadeli ağırlığını belirleyecek.
Avşar, bütün bu dinamikler ışığında NATO 3.0’ın eski ittifak modelinin basit bir güncellemesi olmadığını savundu. Yazıda bu dönüşümün, güç merkezlerinin yeniden dağıldığı, üretim kapasitesinin güvenliğin ana unsuru haline geldiği ve bölgesel aktörlerin küresel etkisinin arttığı yeni bir çağın ifadesi olduğu aktarılırken, Türkiye’nin yeniçağın pasif izleyicisi olmadığı belirtildi. Avşar; askeri kapasite, coğrafi avantaj, savunma sanayi üretim gücü, diplomatik manevra alanı ve kriz yönetimi tecrübesiyle NATO’nun geleceğini şekillendiren ana aktörlerden biri olarak konumlandırdı.
Haberin Editörü: Emrah Aladağ
