Antalya'daki 2 Bin Yıllık Antik Kentte Bulunan Yazıttan Çarpıcı Zeytinlik Kararı: Satılamaz ve Kesilemez

Antalya'nın Kepez ilçesinde yer alan yaklaşık 2 bin yıllık geçmişe sahip Lyrboton Kome Antik Kenti'ndeki kazılarda, zeytin ağaçlarının korunmasına yönelik tarihi bir vakıf yazıtına ulaşıldı. Antalya Müzesi Müdürlüğü başkanlığında 2016 yılında başlatılan ilk kapsamlı kazı ve araştırma çalışmalarında, onlarca işliğin bulunduğu büyük bir zeytinyağı üretim merkezi gün yüzüne çıkarıldı.

Antik Çağın 'Zeytin Çiftliği' ve Üretim Gücü

Dönemin kazı başkanlığını yürüten Akdeniz Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Nevzat Çevik, antik kentin o dönemde bir zeytin üretim çiftliği konumunda olduğunu belirtti. Yerleşimin antik dönemdeki diğer adının Elaibaris olduğunu aktaran uzman isim, bölgenin büyük bir kentsel yerleşimden ziyade devasa bir zeytinyağı üretim merkezi olduğunu vurguladı.

"Lyrboton Kome’nin diğer adı da Elaibaris. ‘Elaia’ zeytin, ‘baris’ ise çiftlik anlamına geliyor. Dolayısıyla buranın adı aslında ‘zeytin çiftliği.’ Burası büyük bir kentsel yerleşim değil, bir köy. Fakat en önemli özelliği, görebileceğiniz en büyük zeytinyağı üretim merkezlerinden biri olması."

Kadınların Ekonomik ve Toplumsal Yaşamdaki Etkin Rolü

Perge’ye bağlı antik yerleşimde yapılan kazılar, zeytinyağı üretiminin yanı sıra kadınların ekonomik hayattaki güçlü konumunu da gözler önüne serdi. Demeter Rahibesi Arete'nin kendi imkanlarıyla zeytinyağı kulesi yaptırması ve vakıf kurması, kadınların üretimdeki liderliğinin önemli kanıtları arasında yer aldı.

Ailenin ardından yönetimi devralan kadın figürlerden biri olan Kille ile birlikte bölge tarihine kadınların damga vurduğu görüldü. Elde edilen yüksek gelirlerin, bağlı olunan Perge kentindeki anıtsal yapıların ve ana caddenin imarına doğrudan katkı sağladığı tespit edildi.

2 Bin Yıllık Vakıf Hükmüyle Zeytinliklere Koruma

Antik kentin vakıfçılık belgeleri açısından zengin olduğunu belirten Prof. Dr. Nevzat Çevik, zeytin ağaçlarının geleceğini güvence altına alan o yazıtın detaylarını paylaştı.

"Bu ağaçlar asla kesilemez, satılamaz ve başka bir amaçla kullanılamaz."

Yazıtta yer alan bu katı hükümle birlikte, zeytinyağı gelirlerinin her yıl 1 Ocak tarihinde Apollon onuruna düzenlenecek şenliklerde köy halkının ağırlanması için harcanması şart koşuldu. Bölgedeki araştırmalar sonraki dönemlerde de titizlikle sürdürülüyor.