Emre Aladağ
İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin ev sahipliğinde ve tüm paydaşların katılımıyla hayata geçirilen İzmir Gıda Sistemi Çalıştayı, Tarihi Havagazı Fabrikası Kültür Merkezi'nde resmen başladı. Açılışta konuşan Türkiye Sağlıklı Kentler Birliği ve İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Dr. Cemil Tugay, üreticinin emeğini, doğayı ve her vatandaşın sağlıklı gıdaya erişim hakkını koruyan bir sistem için çalıştıklarını ifade etti.
Çalıştayın Katılımcıları ve Kapsamı
Tarihi Havagazı Fabrikası Kültür Merkezi'nde düzenlenen açılış programına; İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Dr. Cemil Tugay'ın yanı sıra İzmir Büyükşehir Belediyesi Genel Sekreteri Zeki Yıldırım, Genel Sekreter Yardımcısı Hakan Uzun, belediye bürokratları, kamu kurumu temsilcileri, akademisyenler, sivil toplum kuruluşu temsilcileri, kooperatifler ve sektör paydaşları katılım sağladı. Gastronomi ve Gıda Konseyi'nin beş ayrı toplantısının çıktıları ışığında hazırlanan bu buluşma, Kent-Bölge Gıda Sistemi (City Region Food Systems – CRFS) yaklaşımı çerçevesinde yürütülen analizleri, politika önerilerini ve eylem planlarını masaya yatırıyor.
Gıda Çölleri ve Sosyal Adalet Boyutu
Açılış konuşmasında Karşıyaka Belediye Başkanlığı döneminde hayata geçirilen Kentsel Gıda Stratejisi Belgesi çalışmalarını İzmir genelinde daha büyük bir ölçeğe taşımak için iki buçuk yıldır titizlikle çalıştıklarını belirten Başkan Dr. Cemil Tugay, İzmir'in Türkiye'nin tarımsal üretiminde en fazla paya sahip şehirlerinden biri olduğunu vurguladı. Gıda konusunun yalnızca tarımsal üretim ve beslenmeden ibaret olmadığını; ekolojik, ekonomik ve sosyal adalet boyutlarının da bulunduğunu dile getirdi.
"Gıda çölleri denebilecek kadar ciddi adaletsizliklerin yaşandığı alanlar var. O nedenle, İzmir'e mercekle bakıp; bölge bölge, alan alan bunları doğru değerlendirmek, sonra da neler yapabiliriz üzerine bir strateji belirlemek gerekiyor."
Üretim Planlaması ve Dağıtım Zinciri
Kent genelindeki mekânsal planlama verilerine dikkat çeken Başkan Dr. Cemil Tugay, yüksek üretime rağmen diğer şehirlerden yaş sebze ve meyve tedarik edildiğini belirterek şu somut verileri paylaştı: İzmir'de 2024 yılında 479 bin ton patates üretildiğini, bunun 58 bin ton unun diğer illere gönderildiğini, buna karşılık İzmir'e dışarıdan 41 bin ton patates geldiğini ifade etti. Bu tablonun plansızlık ve koordinasyonsuzluğu gösterdiğini belirtti.
"Yani üretmek kadar gıdanın hangi kanallarla, hangi pazarlara nasıl ulaştığı da önemli. Üretici ile tüketici arasındaki zinciri güçlendirmek, aradaki kayıpları azaltmak ve yerel üretimin kent içinde daha fazla karşılık bulmasını sağlamak zorundayız."
Gıdaya erişim konusundaki zorluklara da değinen Başkan Dr. Cemil Tugay, insanların yoksullaştığı alanlarda gıdaya erişimin güçleştiğini ve maliyetin artarak vatandaşların gıda için daha fazla ödemek zorunda kaldığını kaydetti.
Çocuklar ve Gıda Güvenliği Misyon Projesi
En büyük sorumluluklarının çocukların sağlıklı beslenmesi olduğunu dile getiren Başkan Dr. Cemil Tugay, gıda krizi ve yoksulluğa bağlı yetersiz beslenmenin özellikle gelişme çağındaki 0-14 yaş grubundaki 19,5 milyon çocuğu doğrudan etkilediğini belirtti. Bu kapsamda atılan adımları şu sözlerle aktardı:
"Çocuklar yeterli ve nitelikli gıdaya erişemezse eğitimde fırsat eşitliğinden kimse söz edemez. Bu nedenle bizler, beslenmeyi, eğitim hakkının ve halk sağlığının ayrılmaz bir parçası olarak görüyoruz. Üstelik yetersiz beslenme, çocukların zehirli kimyasallara karşı da daha kırılgan hale gelmesine neden olabiliyor."
Bu doğrultuda belediye bünyesinde Çocuklar ve Gıda Güvenliği Misyon Projesi'ni başlattıklarını duyuran Başkan Dr. Cemil Tugay; kreşler, yurtlar, yemekhaneler ve toplu beslenme alanlarında mutfakta kullanılan malzemelerden pişirme tekniklerine kadar bütün sürecin ele alındığını belirtti. Ayrıca Sağlık Dairesi Başkanlığı aracılığıyla halka rehber kitaplar dağıtılacağını ve çocuk sağlığını tehdit eden aşırı işlenmiş gıdalar konusunda yoğun eğitimler verileceğini kaydetti.
Bütüncül Gıda Politikaları ve Çalıştayın Hedefleri
Gıda güvenliğinin sadece tarım ve üretim sektörünün bir konusu olmadığını vurgulayan Başkan Dr. Cemil Tugay; İZMAR tanzim satış mağazaları, Süt Kuzusu, Kent Lokantaları, Bokaşi Kompostu, Üretici Pazarları ve Kent Bostanları gibi projelerin Kent-Bölge Gıda Sistemi anlayışının küçük parçaları olduğunu ifade etti.
Çalıştayın teknik detaylarını paylaşan İzmir Büyükşehir Belediyesi Kırsal Hizmetler Dairesi Başkanı Nehir Yüksel ise süreç hakkında şu bilgileri aktardı:
"Başkanımızın ortaya koyduğu hedefler doğrultusunda gerçekleştirdiğimiz ve sona yaklaştığımız İzmir Kent-Bölge Gıda Sistemi Belgesi çalışmalarında öncelikle İzmir için üretimden tüketime, dağıtımdan atığa bütüncül bir çalışma gerçekleştirdik. İzmir'in kültürel, ekolojik ve sosyal boyutunu birlikte kurguladık. Bu süreçte yaklaşık 100 bin veri ile çalıştık. Coğrafi Bilgi Sistemleri temelli haritalar oluşturduk. Bunun yanı sıra çeşitli analizler ve saha doğrulamalarını gerçekleştirdik."
Nehir Yüksel, uluslararası deneyimlerden faydalanmak amacıyla Şubat 2026 tarihinde Milano Gıda Paktı'na üyeliğin gerçekleştirildiğini, Nisan 2026'da ise Gıda ve Gastronomi Konseyi toplantısının yapıldığını sözlerine ekledi.