Burak ULU
New York Times gazetesinin aktardığı bilgilere göre, Birleşmiş Milletler (BM) 81. Genel Kurulu çerçevesinde basın mensuplarının karşısına çıkan İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, Tahran yönetiminin bölgedeki çatışmaları dondurmak amacıyla kritik bir hamle yaptığını duyurdu. Erakçi, Hürmüz Boğazı'nın yeniden deniz trafiğine açılması ve ardından kapsamlı nükleer müzakerelerin başlatılması için Washington yönetimine yedi günlük kapsamlı bir yol haritası ilettiklerini belirtti.
Yedi Günlük Planın Şartları ve Detayları
Haziran ayında taraflar arasında varılan ancak kısa sürede akamete uğrayan mutabakat zaptı ile büyük benzerlik taşıyan teklifin, Amerika Birleşik Devletleri tarafından onaylanması halinde derhal uygulamaya konulabileceği ifade edildi. Sunulan planın şartları arasında; Lübnan dahil tüm çatışmaların yedi gün boyunca tamamen durdurulması ve deniz ablukasının son bulması yer alıyor.
"Arabulucular aracılığıyla ABD'ye, belirli koşullar yerine getirildiği takdirde Hürmüz Boğazı'nın yedinci günün sonunda açılacağı ve görüşmelerin yeniden başlayacağı yönünde bir plan sunduk."
Ayrıca plan kapsamında, İran ülkesine ait yaklaşık 12 milyar dolar değerindeki dondurulmuş fonların serbest bırakılması ve petrol ihracatı üzerindeki ambargoların kaldırılması talep ediliyor. Anlaşmanın ABD ara seçimlerinden önce imzalanmasının her iki taraf için de daha avantajlı olacağı savunuldu.
Liderlerin Sert Mesajları ve Savaşın Gölgesindeki Diplomasi
Bu diplomatik girişim, ABD Başkanı Donald Trump ile İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan arasında BM kürsüsünden verilen karşılıklı sert mesajların hemen ardından gündeme taşındı. Trump, herhangi bir uzlaşı sağlanamaması durumunda Tahran'ı tamamen yok etmekle tehdit ederken, Pezeşkiyan ise ülkesine yönelik hiçbir zorbalığın kabul edilemeyeceğini vurguladı.
İki ülke arasında şubat ayı sonlarında başlayan savaşın, ABD ve İsrail güçlerinin düzenlediği, dini lider Ali Hamaney ile üst düzey komuta kademesini hedef alan hava saldırılarıyla patlak verdiği hatırlatıldı. Savaşın küresel ölçekte enerji, petrol ve gıda fiyatlarını yukarı çekmesi, İran ekonomisini yaptırımlar ve yüksek enflasyon gibi krizlerle baş başa bıraktı.
Diplomatik Temaslar ve Bölgesel Görüşme Trafiği
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Katar arabuluculuğunda gerçekleştirilen üç saatlik oturumun henüz bir mutabakatla sonuçlanmadığını kamuoyuna açıklamıştı. Buna karşın, New York'taki temaslarını 28 Eylül tarihine kadar sürdürecek olan Erakçi'nin diplomatik temasları yoğun bir şekilde devam ediyor.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, Erakçi'nin Steve Witkoff ve Jared Kushner ile Katar kanalıyla gerçekleştirdiği mesaj teatisinin "verimli" geçtiğini duyurdu. Yetkililer, bu temasların ardından yeni görüşmelerin çok yakında başlayacağını ifade etti.
Uzmanların Gözünden Olası Senaryolar ve Beklentiler
Crisis Group İran Projesi Direktörü Ali Vaez, söz konusu teklifi son derece akıllıca bir hamle olarak nitelendirerek dikkat çekici analizlerde bulundu. Vaez, bu adımın kamuoyunda geniş destek görmeyen bir savaşı ara seçimler öncesinde bitirerek enerji fiyatlarını düşüreceği için Trump açısından cazip bir fırsat sunduğunu kaydetti.
Nükleer müzakerelere giden takvimin daraltılmasının Washington için avantaj yarattığını belirten Vaez, anlaşmanın ara seçim döneminden evvel hayata geçirilmesinin en doğru senaryo olacağını 28 Eylül tarihine kadar sürecek temaslar kapsamında vurguladı.