TBMM’den Yükseköğretim Kanunu’nda değişiklik: sözleşmeli öğretim üyesine yeni çerçeve

ANKARA Yükseköğretim Kanunu’nda yapılan değişiklikle, Yükseköğretim Denetleme Kurulu üyelerinin Kurulda geçirdikleri süreler, tabi oldukları özel kanun hükümlerine göre fiilen mesleklerinde geçirilmiş sayılacak. Bu süreler, terfi, birinci sınıfa ayrılma ve birinci sınıf olma sürelerinin hesabında dikkate alınacak. Üyelerin yaş haddinde ise üye seçilmeden önceki kadronun yaş haddi esas alınacak.

Değişiklikte, öğretim üyelerinden yaş haddini dolduracakları tarihten önce başvurmuş olup sözleşme tarihi itibarıyla öğretim üyesi kadrolarında bulunanların, yükseköğretim kurumlarınca belirlenen bölüm ve programlarda görevlerine devam etmelerinde fayda görülmesi halinde çalıştırılmasına imkân tanınıyor. Bu kapsamda, yükseköğretim kurumunun görüşü ve Yükseköğretim Kurulunun kararı ile emeklilik yaş hadlerini doldurdukları tarihten itibaren yetmiş beş yaşını geçmemek üzere emeklilik veya yaşlılık aylığı bağlanıncaya kadar ikişer yıllık sürelerle sözleşmeli çalışma yapılabilecek. Sözleşmeli öğretim üyesi sayısının bölüm, program veya yükseköğretim kurumları itibarıyla sınırlandırılması ve uygulamanın hizmet gerekleri ile akademik kriterlere uygun yürütülmesine yönelik gerekli belirlemelerin yapılması da Yükseköğretim Kuruluna verilecek.

Kanun, sözleşmeli öğretim üyesi istihdamının sürdürülebilirliğini sağlamak amacıyla, yaş haddinden sözleşmeli öğretim üyesi olarak çalışan öğretim üyelerinin kadrolu öğretim üyesi olarak çalışmaktayken sahip oldukları özlük haklarının sözleşmeli öğretim üyeliği statüsünde de devam etmesini düzenliyor. Ayrıca iki statüdeki öğretim üyeleri arasında fiili çalışmaya bağlı ödemeler yönünden uygulama birliğinin sağlanması hüküm altına alınıyor. Türk Cumhuriyetleri ve Akraba Topluluklarındaki yükseköğretim kurumlarından resmi davet alan öğretim elemanlarına ise 3 yılı aşmamak ve bütün özlük hakları saklı kalmak kaydıyla üniversite yönetim kurulunun kararı ve Milli Eğitim Bakanlığının onayı ile aylıklı izin verilebilecek.

Yurtdışı izin, ek sınav ve intörnlük düzenlemeleri

Uluslararası andlaşmalarla kurulan üniversitelerde ve Yükseköğretim Kurulunun taraf olduğu protokoller gereği ikili andlaşmalarla yurt dışındaki yükseköğretim kurumları bünyesinde açılan programlarda, aylıklı izin süresinin 5 yıla kadar uzatılabilmesine dair düzenleme getiriliyor. Azami öğrenim süresi sonunda kayıtlı olduğu öğretim kurumundan mezun olabilmek için intörnlük eğitimi dönemi hariç son sınıf öğrencilerine, başarısız oldukları veya alamadıkları teorik veya uygulamalı bütün dersler için iki ek sınav veya tekrar hakkı tanınacak. Bu öğrencilerden teorik veya uygulamalı derslerde başarılı olmuş ancak uygulamalı eğitime veya intörnlük eğitimine başlamamış, eğitimini tamamlamamış ya da başarısız olanlara uygulamalı veya intörnlük eğitimlerini tamamlayabilme imkânı verilecek.

Öte yandan azami öğrenim süresini dolduran ara sınıf öğrencilerine ek sınav hakkı verilmeyecek. Uygulamalı eğitim ve intörnlük eğitimine ilişkin esasları belirleme yetkisi Yükseköğretim Kuruluna bırakılacak. Düzenlemede ayrıca, kişisel emek ve birikimine dayanmayan, başkaları tarafından ücret karşılığında veya ücretsiz üretilmiş yayın ve çalışmalarını atama, yükselme, unvan ve derece kazanılmasında kullananların yanı sıra bu fiilleri başkaları adına yapanlara veya bu fiillere aracılık edenlere yönelik de meslekten çıkarma cezası uygulanacağı belirtiliyor.

Disiplin soruşturmasında savunma hakkı ve süreler

Disiplin soruşturmasına yönelik düzenlemeler, Kanunda yapılan değişiklikle yeniden ele alınacak. Buna göre disiplin soruşturmasına; soruşturmanın yürütülmesi ile ifade ve savunma haklarının kullanılmasına ilişkin usul ve esaslar, Anayasa Mahkemesinin iptal kararı dikkate alınarak yeniden düzenlenecek. Amaç, hukuki güvenlik ve belirlilik ilkeleri ile hukuki dinlenilme hakkının sağlanması olarak ifade ediliyor.

"Disiplin soruşturması, ifade alma ve savunma hakkı" başlıklı hüküm uyarınca, disiplin soruşturmasında ifade ve savunmada soruşturmacı tarafından soruşturulana gönderilecek ifadeye davet yazısında hakkındaki iddiaların neler olduğu açıkça belirtilecek. İfadelerin alınması için 7 günden az olmamak üzere süre verilecek; bu süre içinde sözlü veya yazılı ifade verilmezse dosyadaki mevcut deliller kapsamında işlem tesis edilecek. Soruşturmacı da toplanan deliller kapsamında teklifte bulunacak.

Disiplin cezası vermeye yetkili makam tarafından soruşturulana gönderilen savunmaya davet yazısında, teklife esas alınan eylemin neden ibaret olduğu ve bu eyleme karşılık gelen disiplin cezasının ne olduğu belirtilecek. Savunmanın 7 günden az olmamak üzere verilecek sürede yapılması istenecek; ayrıca savunmasını verilen sürede yapmayanın savunma hakkından vazgeçmiş sayılacağı ve mevcut delillere göre hakkında karar verileceği bildirilecek. Savunmaya davet yazısında, soruşturulanın savunma hakkını kullanmadan önce soruşturma evrakını inceleyebileceği de aktarılacak.

Ek ödemeler, ortak araştırma ve ortak ofis

Tıp uzmanlık mevzuatına göre yan dal uzmanlığı bulunan öğretim üyeleri ve araştırma görevlileri için ek ödeme tavan oranı, Sağlık Bakanlığında görev yapan emsallerinin aldığı ödeme oranına uygun hale getirilecek. Kanun hükümleri uyarınca ortak araştırma merkezlerinde görevlendirilen öğretim elemanları, kendi üniversitelerinde yürütülen döner sermaye faaliyetlerine olan katkıları da dikkate alınarak ilgili mevzuat kapsamında ek ödemeden yararlanmaya devam edecek. Proje gelirlerinden alınan dayanıklı taşınırlar koordinatör üniversitenin envanterine kaydedilerek proje kapsamında ortak uygulama ve araştırma merkezi üniversitelerine tahsis edilebilecek.

Proje tamamlandığında dayanıklı taşınırların kurumlar arası bedelsiz devirle hangi yükseköğretim kurumuna verileceğine, ortak uygulama ve araştırma merkezi yönetim kurulunca karar verilecek. Koordinatör üniversite değişikliğinde ise ortak uygulama ve araştırma merkezinin borç, alacak ve nakit bakiyeleri yeni koordinatör üniversiteye devredilecek. Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu kapsamında birlikte kullanımdaki sağlık tesislerinin bir önceki yıl gayrisafi hasılatının % 2,5’i dikkate alınarak ilgili üniversitelerin bünyesinde yürütülen bilimsel araştırma projelerinin desteklenmesi için o yıla ait merkezi yönetim bütçesinde gerekli ödenek ilgili üniversite bütçesine tahsis edilecek.

Birlikte kullanımdaki sağlık tesisinin birden fazla üniversite ile protokol akdetmiş olması halinde % 2,5 oranı, üniversitelerin birlikte kullanımdaki sağlık tesisinde görevlendirdiği öğretim elemanı sayısıyla orantılı şekilde bölünerek hesaplanacak. Bu kapsamda yürütülecek işlemlere ilişkin usul ve esaslar Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Sağlık Bakanlığının uygun görüşü alınarak Yükseköğretim Kurulu tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenecek. Ayrıca birden fazla yükseköğretim kurumunun ortak ofis kurmak için başvurabileceği; ofis kurulan yükseköğretim kurumunun başvuruda muhatap kurum olarak belirtileceği düzenleniyor.

• Ofis faaliyetlerine katkı sağlayacağı değerlendirilen diğer tüzel kişiler ofise sermaye koymak koşuluyla ortak olabilecek.
• Ofis, öz sermayesini veya gelirlerini kullanarak üretilen bilgi ve yapılan buluşların ticarileşmesi için yatırım yapabilecek veya kamu ve özel sektör şirketleri ile ortaklıklar kurabilecek.

Yurt dışı birimler, ek cezalar ve öğrenci affı

Türkiye’deki devlet yükseköğretim kurumları, cumhurbaşkanı kararıyla yurt dışında yerleşke, akademik birim, program ve bu kapsamda ihtiyaç duyulan diğer tesisleri kurabilecek. Bu düzenleme uyarınca kurulan yurt dışı birimlerinin ihtiyacı olan akademik ve idari personel, kendi üniversitesinden veya Türkiye’deki yükseköğretim kurumlarından görevlendirme suretiyle ya da mahallinden sözleşmeli veya saat başı ücret karşılığında ilgili Kanun’daki hükümler uygulanarak çalıştırılabilecek. Görevlendirme suretiyle çalıştırılacak olanlar dışındaki personelin nitelikleri, ücretleri, seçim esas ve usulleri, görev yerleri ve süreleri, azami sözleşme süresi, izinleri, yurt dışındaki görevlerinin sona erdirilmesi ile bu maddenin uygulanmasına ilişkin diğer usul ve esaslar cumhurbaşkanı kararıyla belirlenecek.

Üniversitenin yurt dışındaki faaliyetlerinden elde edilen gelirlerin tutulacağı hesap, yapılacak harcamalar, üniversite bütçesinden aktarılacak kaynak, hesabın muhasebeleştirilmesi ve denetimine ilişkin usul ve esaslar da Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığının uygun görüşü alınarak ilgili üniversite tarafından belirlenecek. Kanunla, anket uygulaması, veri toplama gibi akademik değerlendirme içermeyen katkılar hariç olmak üzere, kişisel emeği ve akademik birikimi dışında ücretli veya ücretsiz olarak, kısmen yahut tamamen başkalarına yazdırdığı tez, makale, kitap veya yaptırdığı proje gibi çalışmalarla ön lisans, lisans veya lisansüstü diploma derecesi ya da akademik ünvan alan kişilerin üniversite öğretim mesleğinden çıkarılacağı; bu yolla kazanılan akademik derece ve ünvanların geri alınacağı düzenleniyor.

Bu kapsamdaki yayın veya çalışmaları ücretli ya da ücretsiz olarak, kısmen yahut tamamen başkaları adına yapan, üreten veya bunlara aracılık eden kişilere 5 bin günden 10 bin güne kadar adli para cezası verilecek. Fiilin meslek edinen kişilerce işlenmesi halinde verilecek adli para cezası 10 bin günden az olmayacak ve 20 bin günden fazla olmayacak; bu yayın ve çalışmaları kullanmak suretiyle diploma derecesi veya akademik ünvan alanlara da 5 bin günden 10 bin güne kadar adli para cezası uygulanacak. Bu suçtan dolayı tüzel kişilere ise Türk Ceza Kanunu’nun ilgili hükümleri uygulanacak.

Yurt dışında bulunan bir eğitim kurumu adına hareket ederek mevzuata aykırı bir şekilde Türkiye’de ön lisans, lisans ya da lisansüstü program açanlar veya bu programları yürütenler 2 yıldan 4 yıla kadar hapis ve 100 günden 1000 güne kadar adli para cezasıyla; mevzuata aykırı olarak Türkiye’de yükseköğretim kurumu açanlar veya işletenler ise 2 yıldan 4 yıla kadar hapis ve 100 günden 1000 güne kadar adli para cezasıyla cezalandırılacak. Yasaklanan kurum ve fiillerin tanıtımını yapanlara 1 yıldan 3 yıla kadar hapis ve 50 günden 500 güne kadar adli para cezası verilecek; Türk veya yabancı yükseköğretim kurumlarına ait diploma, mezuniyet belgesi veya sertifika belgesini sahte olarak düzenleyen ve düzenletenler ise Türk Ceza Kanunu’nun "resmi belgede sahtecilik" hükmüne göre cezalandırılacak.

Tıp fakültesi–hastane koşulu ve 2026-2027 öğrenci affı

Kanunla tıp fakültesi olan ve kendisine ait hastanesi bulunmayan vakıf yükseköğretim kurumlarına yönelik düzenleme yapılıyor. Belirlenen sürede hastane açamayan üniversitelere, mülkiyeti veya süresi 30 yıldan az olmamak üzere irtifak hakkına sahip olduğu uygun taşınmaz üzerinde yapacağı hastane inşaatına imar iptali veya yargı süreci gibi zorunlu sebeplerle henüz başlayamayan ya da başladığı inşaatı henüz bitiremeyenler ile bu hüküm kapsamındaki uygun hastanenin mülkiyetinin veya süresi 30 yıldan az olmamak üzere irtifak hakkı, işletme hakkı ve ruhsatının devralınması süreçlerine başlamış ancak devir süreçlerini tamamlayamamış olanlara bu süreçleri tamamlamaları için 30 ay ek süre verilecek.

Bu sürelerin sonunda gerekli şartları sağlamayan tıp fakültelerinin öğrencileri YÖK tarafından garantör üniversiteye veya belirlenecek bir devlet üniversitesine intikal ettirilecek. Öğrenci affına ilişkin düzenlemede, yükseköğretim kurumlarında hazırlık dahil bütün sınıflarda intibak, ön lisans, lisans tamamlama, lisans, lisansüstü öğrenimi gören öğrencilerden bu kanunun daha önce bu kapsamda tanıdığı haklardan yararlanmamış olmak kaydıyla, kendi isteğiyle ilişikleri kesilenler dahil; terör suçu ile kasten öldürme suçlarından, işkence suçundan, eziyet suçundan, cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçundan mahkum olanlar ile sahte belge sebebiyle kaydı iptal edilenler ile kayıt sırasında sahte belge verenler ve Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun "Manevi, mali veya bağlantılı haklara tecavüz" başlığındaki suçlar ile terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı nedeniyle ilişiği kesilenler hariç, her ne sebeple olursa olsun ilişiği kesilenler ile bir programı kazanarak kayıt yapma hakkı elde ettikleri halde kayıt yaptırmayanların, düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 4 ay içinde ilişiklerinin kesildiği veya kayıt hakkı kazandıkları yükseköğretim kurumuna başvurmaları halinde 2026-2027 eğitim öğretim yılında öğrenimlerine başlayacağı belirtiliyor.

Daha önce farklı bir öğrenim düzeyinde bu düzenlemenin tanıdığı haklardan yararlanılmış olması, başka bir öğrenim düzeyinde bu madde hükümlerinden yararlanmaya engel teşkil etmeyecek. Yeniden öğrenime başlayanların askerlik ertelemeleri Askeralma Kanunu’nun "Erteleme" başlıklı hükmündeki usul ve esaslara göre yapılacak; düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarihte askerlik görevini yapmakta olanlar terhislerini takip eden 2 ay içinde ilgili yükseköğretim kurumuna başvurmaları halinde bu düzenlemede belirtilen haklardan yararlandırılacak. Bu düzenleme kapsamında ayrıldığı yükseköğretim kurumuna kayıt yaptıranlardan ÖSYS/YKS puanı giriş yılı itibarıyla aynı veya farklı bir diploma programının aynı türden taban puanına sahip olanlar, bu programlardan birine yatay geçiş talebinde bulunabilecek.

Bu düzenlemeden yararlanarak bir yükseköğretim kurumunda öğrenci statüsü kazananlar, başvurmaları halinde Anadolu Üniversitesi, Ankara Üniversitesi, Atatürk Üniversitesi ve İstanbul Üniversitesi bünyesindeki açık öğretim ön lisans veya lisans düzeyindeki eşdeğer programlara yatay geçiş yapabilecek. Usul ve esasları belirlemeye YÖK yetkili olacak. Anayasa uyarınca özel kanun hükümlerine tabi olan Polis Akademisi ile buna bağlı eğitim-öğretim kurumları, Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi ile buna bağlı eğitim-öğretim kurumları, Milli Savunma Üniversitesine bağlı harp okulları, astsubay meslek yüksekokulları ve enstitüler ile Milli Savunma Bakanlığı, Polis Akademisi, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı nam ve hesabına başka yükseköğretim kurumlarında öğrenim görmekteyken kendi isteğiyle veya başka sebeplerle ilişiği kesilen öğrenciler hakkında bu madde hükümleri uygulanmayacak.

Kurumlara dönüş kapsamında belirtilen koşulları taşıyan ve 67 yaşını dolduran tıpta ve diş hekimliğinde uzmanlık mevzuatına göre uzman olup devlet yükseköğretim kurumlarında çalışmış öğretim üyeleri de 3 yıl içinde ihtiyacı olan bir yükseköğretim kurumuna başvurmaları halinde 3 yıl boyunca değil, “sözleşmeli olarak” çalıştırılacak şekilde düzenleniyor. Ayrıca TBMM Genel Kurulunda kabul edilen Kanunla, Yükseköğretim Kurumları Teşkilatı Kanunu’nda değişiklik yapıldığı; bu değişiklik kapsamında İstiklal Bilim ve Teknoloji Üniversitesinde yer alan İslami İlimler, Sağlık Bilimleri, İnsan ve Toplum Bilimleri fakültelerinin Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi bünyesinde de yer alması nedeniyle Sütçü İmam Üniversitesindeki ilgili birimlerle birleştirilmesi ve mükerrerliğin ortadan kaldırılmasının hedeflendiği aktarılıyor. İletişim ve Turizm fakültelerinin Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesine bağlanacağı, ayrıca Elbistan Meslek Yüksekokulu, Türkoğlu Meslek Yüksekokulu ve Onikişubat Meslek Yüksekokulunun Sütçü İmam Üniversitesi Rektörlüğüne bağlanacağı belirtiliyor.

Enstitülere ilişkin düzenlemelerde ise Sosyal Bilimler, Fen Bilimleri ve Sağlık Bilimleri enstitülerinin kapatılarak Lisansüstü Eğitim Enstitüsü açılacağı ifade ediliyor. Vakıf yükseköğretim kurumlarında personel ücretlerinden kesilen gelir vergisinin iade edilmesine yönelik teşvikten yararlanmak için aranan toplam öğrenci sayısının en az yüzde 50’sinin tezli yüksek lisans ve doktora öğrencilerinden oluşması şartının kaldırıldığı kaydediliyor. Kahramanmaraş İstiklal Üniversitesi adının ise “İstiklal Bilim ve Teknoloji Üniversitesi” olarak değiştirildiği; TUSAŞ ile yürütülen çalışmalar gözetilerek Üniversite’nin Rektörlüğe bağlı Mühendislik, Mimarlık ve Tasarım Fakültesi ile Rektörlüğe bağlı Bilgisayar ve Bilişim Bilimleri Fakültesi, Fen Fakültesi, TUSAŞ Havacılık ve Uzay Bilimleri Fakültesi, Elbistan İşletme Fakültesi ve Yabancı Diller Yüksekokulundan oluşacağı aktarılıyor.

Geçiş hükümleri kapsamında, Kanun’a eklenen geçici maddeyle İstiklal Bilim ve Teknoloji Üniversitesi ile Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi arasında devredilen, birleştirilen veya kapatılan akademik birimlerin geçiş hükümlerinin düzenlendiği ifade ediliyor. Bu birimlerdeki bütçe ödenekleri, laboratuvar donanımları ve personelin kadrolarıyla birlikte Sütçü İmam Üniversitesine devredilmesi, kayıtlı öğrencilerin eğitim hakları ve muafiyetleri korunarak mağduriyet yaşanmaksızın aktarılması ve diplomaların verilme usulleri belirleniyor. Bağlantısı değiştirilen birimlerde görev yapan personelin, birimin bağlandığı üniversiteye atanmış sayılacağı; birime ilişkin kadro ve pozisyonların herhangi bir işleme gerek kalmaksızın bağlandığı üniversiteye ihdas, tahsis ve vize edileceği belirtiliyor.

İlave olarak, İstiklal Bilim ve Teknoloji Üniversitesi Rektörlüğüne bağlı Elbistan Mühendislik Fakültesinin kapatılacağı ve buradaki öğretim elemanlarının aynı üniversitenin Mühendislik, Mimarlık ve Tasarım Fakültesine aktarılacağı; ayrıca Elbistan Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu ve Elbistan Meslek Yüksekokulunda öğrenim gören öğrencilerin 2025-2026 eğitim öğretim yılı sonundan itibaren Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Rektörlüğüne bağlı olarak kurulan Elbistan Meslek Yüksekokuluna aktarılacağı ifade ediliyor. Türkoğlu Meslek Yüksekokulunda öğrenim gören öğrencilerin de aynı tarihten itibaren Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Rektörlüğüne bağlı Türkoğlu Meslek Yüksekokuluna geçirileceği; lisansüstü öğrencilerin de ilgili enstitülere aktarılacağı düzenleniyor. Kayıtlı öğrencilerin istemesi halinde mezuniyet belgeleri ve diplomaların, öğrencilerin kayıt tarihlerinde bağlı bulunduğu üniversite adıyla aktarıldıkları üniversite tarafından verileceği; ihtilafları sonuçlandırmaya Yükseköğretim Kurulunun yetkili olacağı belirtiliyor.

Haberin Editörü: Buğra TAŞ