Cumhuriyet'in ilanının üzerinden 103 yıl geçti

Habertürk'ün aktardığı bilgilere göre, Anadolu'nun işgalden kurtarılmasının ardından Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün önderliğinde, TBMM'nin 29 Ekim 1923'te Cumhuriyet'i ilan etmesinin üzerinden 103 yıl geçti. Milli Mücadele'nin zaferle sonuçlanmasının ardından Türk milletinin bağımsızlık mücadelesini yeni bir devletin kuruluşuyla taçlandıran Cumhuriyet'e giden yolda, 28 Ekim 1923 gecesi Çankaya Köşkü'nde verilen karar tarihin dönüm noktalarından biri oldu.

Cumhuriyet'e uzanan yol, Atatürk'ün 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkmasıyla başlayan Milli Mücadele yıllarında şekillendi. 23 Nisan 1920'de TBMM'nin açılmasıyla millet egemenliğine dayanan yeni yönetimin temelleri atılırken, 24 Temmuz 1923'te Lozan Barış Antlaşması imzalandı ve 13 Ekim'de Ankara başkent ilan edildi. 27 Ekim 1923'te İcra Vekilleri Heyeti'nin istifası ve yeni hükümetin kurulamamasıyla ortaya çıkan siyasi bunalım, devlet yönetiminde yeni bir düzenlemeyi gündeme getirdi.

Çankaya'da Tarihe Geçen Akşam

Takvimler 28 Ekim 1923'ü gösterdiğinde Mustafa Kemal Paşa, yakın çalışma arkadaşlarını Çankaya Köşkü'nde yemeğe davet etti. Latife Hanım'ın hazırlattığı sofrada İsmet Paşa, Kazım Paşa, Fethi Bey, Kemalettin Sami Paşa, Halit Paşa, Fuat Bey ve Ruşen Eşref Bey bir araya geldi. Mustafa Kemal Paşa, uzun süredir zihninde şekillendirdiği Cumhuriyet'in ilanı kararını o akşam arkadaşlarıyla paylaştı.

"Gece olmuştu... Çankaya'ya gitmek üzere Meclis binasından ayrılırken, koridorlarda beni beklemekte olan Kemalettin Sami ve Halit Paşa'lara rastladım... Yemek sırasında 'Yarın Cumhuriyet ilan edeceğiz' dedim. Orada bulunan arkadaşlar, derhal düşünceme katıldılar. Yemeği bıraktık. O dakikadan itibaren, nasıl hareket edileceği konusunda kısa bir program belirledim ve arkadaşları görevlendirdim."

Bu konuda daha önce yayınladığımız bir başka haber:

Cumhuriyet Saat 20.30'da İlan Edildi

Yemeğin ardından Mustafa Kemal Paşa, İsmet Paşa ile birlikte 1921 Anayasası'nın bazı maddelerini değiştiren kanun teklifini hazırladı. 29 Ekim 1923 Pazartesi günü saat 18.00'de toplanan Meclis'te anayasa komisyonunca hazırlanan teklif görüşüldü. Yapılan görüşmelerin ardından saat 20.30'da, oturuma katılan 158 milletvekilinin tamamının oyuyla Cumhuriyet ilan edildi.

Cumhuriyet'in ilanının ardından yapılan gizli oylamada 158 milletvekilinin tamamının oyunu alan Gazi Mustafa Kemal Paşa, Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk cumhurbaşkanı seçildi. İlk hükümeti kurmakla İsmet Paşa görevlendirilirken, Fethi Bey TBMM Başkanlığına seçildi. 26 Ekim 1924 tarihli kararname ile 101 pare top atışı ve etkinliklerle kutlanmasına karar verilen 29 Ekim, 1925 yılından bu yana milli bayram olarak kutlanıyor.

Haberi Derleyen: Buğra TAŞ