BM lideri Guterres'ten COP31'de Emine Erdoğan'a sıfır atık övgüsü

Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres, BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31’inci Taraflar Konferansı (COP31) kapsamında Antalya’da düzenlenen ‘Sıfır Atık, Döngüsellik ve Metan-Liderler Yuvarlak Masa Toplantısı’nda önemli mesajlar verdi.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın eşi, BM Sıfır Atık Yüksek Düzeyli Şahsiyetler Danışma Kurulu Başkanı Emine Erdoğan’ın Sıfır Atık Projesi çerçevesindeki liderliğini öven Guterres, “Türkiye First Lady’sine, danışma kurulumun başkanlığı da dahil olmak üzere Sıfır Atık hareketine sağladığı yorulmak bilmeyen liderliği ve bu COP’ta metan konusunu gündeme getirdiği için teşekkür ederim” diye konuştu.

Küresel Atık Kirliliği ve Gıda İsrafı Tehlikesi

COP31’i sıfır atık odaklı bir zirve haline getirmesi dolayısıyla Türkiye’yi kutlayan Guterres, dünya genelindeki çöp ve atık yüküne dikkat çekerek şunları söyledi:

“Sıfır atık, net bir farkındalıkla başlar. Dünyamız çöplerin içinde boğuluyor. Her yıl 2 milyar tondan fazla kentsel atık üretiyoruz. Her gün, plastikle dolu 2 bin çöp kamyonuna eşdeğer miktarda atık okyanuslara, nehirlere ve göllere dökülüyor. Elektronik atık, geri dönüştürdüğümüzden 5 kat daha hızlı artıyor ve milyarlarca insan hala hiçbir atık toplama hizmetinden yararlanamıyor. Bunun bedelini insanlar ödüyor”

Açık alanlarda yakılan atıkların çocukların soluduğu havayı zehirlediğini vurgulayan Guterres, “Mikroplastikler gıdalarımızı, suyumuzu ve vücudumuzu kirletiyor. Çöp depolama alanları suyu ve toprağı kirletiyor; atık konusunda gıdadan daha savunulamaz bir konu yoktur. Her gün, 1 milyar öğün yetecek kadar yiyeceği çöpe atarken, yüz milyonlarca insan açlık çekiyor” ifadelerini kullandı.

Metan Emisyonları Küresel Isınmayı Tetikliyor

Çöp sahalarında çürüyen gıda atıklarının on yıllar boyunca metan gazı salmaya devam ettiğini aktaran Guterres, metanla mücadele kapsamında atık, tarım ve fosil yakıtlar alanlarında eylem çağrısı başlattığını belirterek şu değerlendirmede bulundu:

“Atıklar ve atık sular, insan kaynaklı metan emisyonlarının yaklaşık 5’te 1’ini oluşturuyor ve günümüzde küresel ısınmanın neredeyse tamamından metan sorumlu. Metan emisyonlarını azaltmak, küresel ısınmayı 1,5 derece ile sınırlamanın en hızlı yollarından biridir.

Bu nedenle atık, tarım ve fosil yakıtlar alanlarında metanla mücadeleye yönelik bir eylem çağrısı başlattım. Fosil yakıt endüstrisi, emisyonları en hızlı şekilde azaltmak için gerekli imkanlara, teknolojiye ve sorumluluğa sahiptir. Oysa düzenlemeler geri çekilirken veya ertelenirken, bu sektörün metan emisyonları hala artmaya devam ediyor”

2025 yılında yaklaşık 167 milyar metreküp gaz yakıldığını bildiren Guterres, bu hacmin Afrika kıtasının bir yıllık tüketimine neredeyse denk düştüğünü ve tahmini 54 milyar dolarlık kaynağın duman olup gittiği anlamına geldiğini kaydetti. Guterres ayrıca fosil yakıt kaynaklı metan emisyonlarının yaklaşık yüzde 30’unun net bir maliyet olmaksızın düşürülebileceğini belirtti.

Petrol ve Gaz Sektörü için Sıfıra Yakın Metan Standardı Çağrısı

Uydu teknolojilerinin büyük çaplı sızıntıları tespit edebildiğinin altını çizen Guterres, konuşmasını şu sözlerle sürdürdü:

“2023’ten bu yana BM Çevre Programı’nın (UNEP) metan uyarı ve izleme sistemi 5 binden fazla uyarı yayımladı. Ancak bu uyarılara yanıt veren ülke sayısı, bir elin parmaklarını geçmiyor. Kirliliğin kaynağını biliyoruz ve bunu nasıl durduracağımızı da biliyoruz. Gönüllü eylemler artık yeterli değil.

Bu nedenle petrol ve gaz sektörü için küresel bir ‘sıfıra yakın metan’ standardı çağrısında bulundum. Bugün, Birleşmiş Milletler Çevre Programı’ndan, sağlam ölçüm, raporlama ve doğrulamaya dayanan, güvenilir ve bilim temelli bir kriter geliştirmesini talep ediyorum. Bu standart, ‘sıfıra yakın metan’ petrol ve gaz için küresel bir pazarın temelini oluşturabilir.”

Sıfır atık uygulamalarının sahada somut neticeler vermeye başladığını dile getiren Guterres; Japonya’nın gıda atığını yarıdan fazla düşürdüğünü, Güney Afrika’nın Durban kenti ile Bangladeş’in başkenti Dakka ve Uganda’nın başkenti Kampala’da organik atıkların kompost, gübre ve hayvan yemine dönüştürülerek maliyetlerin azaltıldığını ve yeni istihdam oluşturulduğunu aktardı.

Döngüsel Ekonomi ve 2030 Eylem Hedefleri

Döngüsel ekonominin 2050 yılına kadar yıllık 100 milyar doları aşkın net kazanç sağlayabileceğine işaret eden Guterres, sözlerini şöyle tamamladı:

“Taahhütlerin devri sona erdi, dünyanın eyleme ihtiyacı var. Bu da 2030’a kadar gıda israfını yarıya indirmek, açık alanda çöp dökme ve yakma uygulamalarına son vermek, çöp depolama alanlarından ve atık sulardan metan gazını yakalamak, uzun ömürlü ürünler tasarlamak ve üreticileri sattıkları ürünlerden sorumlu tutmak, plastik kirliliğine son verecek iddialı bir küresel anlaşma imzalamak ve şehirlerin atık toplama, kompostlama ve döngüsel altyapı çalışmaları için finansman sağlamaktır.”

Hükümetlerden atıkların önlenmesi, geri kazanımı ve sorumlu yönetimi hususunda katı kurallar ve teşvik mekanizmaları oluşturmalarını isteyen Guterres; üreticilerin rutin gaz yakma ve havaya salma işlemlerini durdurup sızıntıları gidermelerini, alıcıların doğrulanmış emisyon azaltımları talep etmelerini, yatırımcıların ise sürdürülebilirlik performansını gözetmelerini beklediğini vurguladı.

Sıfır atığın temiz hava ve su, sağlıklı toplumlar, insana yakışır işler ve kaynakların adil kullanımı anlamına geldiğini belirten Guterres, “Bu da ekonomilerin ve toplumların gelişmesine olanak tanır. Atık yönetiminden atık önlemeye geçelim, daha güvenli bir ekonomiye geçiş yapalım ve kontrolsüz metan kirliliğinin çağına son verelim” dedi.

Kaynak: TEKHA