Emre Aladağ
Son yıllarda yaşam süresinin uzamasıyla birlikte Alzheimer hastalığının görülme sıklığı giderek artmaktadır. Acıbadem Ataşehir Hastanesi Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Neşe Tuncer, ülkemizde yaklaşık 700 bin kişi nin bu hastalıkla mücadele ettiğini ve 2050 yılı na kadar bu sayının 2,5 katına çıkmasının beklendiğini belirtti.
Alzheimer Hastalığının Başlangıç Süreci ve Belirtileri
Prof. Dr. Neşe Tuncer, Alzheimer’ın ilk belirtileri ortaya çıkmadan yaklaşık 20 yıl önce beyinde değişikliklerin başlayabildiğine dikkat çekti. Sinsice başlayıp ilerleyen hastalık, sadece hastanın değil ailesinin ve yakın çevresinin de yaşamını derinden etkilemektedir.
Hastalığın ilk belirtileri genellikle yakın zamanda yaşanan olayların unutulması, aynı soruların tekrar tekrar sorulması veya tanıdık kelimelerin hatırlanamaması şeklinde kendini göstermektedir. İlerleyen evrelerde bireyin planlama becerisi zayıflamakta, zaman ve mekan algısı bozulmakta, kişilik değişiklikleri ortaya çıkmakta ve en temel günlük ihtiyaçlar karşılanamaz hale gelmektedir.
"Alzheimer hastalığı bireysel olduğu kadar ailevi ve toplumsal bir sağlık sorunudur; hastalığın ilerleyici doğası hastaların giderek bağımsızlığını yitirmesine, bakım verenlerin ise ciddi fiziksel, psikolojik ve ekonomik yüklerle karşılaşmasına neden olmaktadır"
Alzheimer Hastalığına Zemin Hazırlayan Risk Faktörleri
70'li yaşlarda bellek yakınması yaşayan bir bireyde sürecin aslında 50'li yaşlarda başlamış olabileceğini vurgulayan Prof. Dr. Neşe Tuncer, orta yaşta alınan sağlık kararlarının yaşlılıkta beyin sağlığını doğrudan belirlediğini ifade etti. Yaş ve genetik yatkınlık değiştirilemez riskler arasında yer almaktadır.
Hastalığa zemin hazırlayan başlıca yaşam alışkanlıkları ve risk faktörleri arasında düzenli egzersiz yapmamak bulunmaktadır. Ayrıca kontrolsüz tansiyon, yüksek kolesterol, tedavi edilmeyen hipertansiyon ve tedavi edilmeyen işitme kaybı risk oluşturmaktadır.
Listede ayrıca diyabet, insülin direnci, obezite, sigara ve alkol kullanımı yer almaktadır. Sosyal izolasyon, yalnızlık, yetersiz ve kalitesiz uyku, işlenmiş gıdalar ile aşırı şeker ve trans yağ ağırlıklı beslenme de riski artıran etkenler arasındadır.
Depresyon, kafa travması öyküsü ve hava kirliliğine maruz kalma da uzmanlar tarafından Alzheimer riskini tetikleyen faktörler arasında sıralanmaktadır.
Alzheimer Riskini Azaltan 10 Etkili Önlem
Prof. Dr. Neşe Tuncer, bilimsel verilerin sağlıklı yaşam alışkanlıkları ile Alzheimer riskinin önemli ölçüde azaltılabileceğini gösterdiğini belirterek 10 etkili önlemi açıkladı. İlk olarak, haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta egzersiz yapılması beynin bellek merkezi hipokampusun hacmini artırmaktadır.
Beslenme düzeninde Akdeniz tipi beslenmeye yer verilmesi, haftada en az iki kez balık tüketilmesi ve işlenmiş gıdalardan uzak durulması önerilmektedir. Her gece 7-8 saat kesintisiz uyku, beynin zararlı proteinleri temizlemesini sağlayan glimfatik sistemin çalışması için zorunludur.
Bilişsel aktivite kapsamında yaşam boyu öğrenme, okuma, yeni beceriler edinme ve enstrüman çalma beynin bilişsel rezervini güçlendirmektedir. İki dil konuşan bireylerde belirtilerin 4-5 yıl daha geç ortaya çıktığı bilinmektedir.
Sosyal bağların güçlü tutulması, aile ve arkadaşlarla iletişim kurulması izolasyonu önlemektedir. Tansiyon, kolesterol ve kan şekerinin kontrol altında tutulması kardiyometabolik riskleri azaltmaktadır.
Sağlıklı kilonun korunması, sigara ve alkolden uzak durulması gerekmektedir. İşitme kaybının ihmal edilmemesi ve kafa travmaları ile hava kirliliğinden korunulması koruyucu yaklaşımın parçasıdır.
Erken Tanı ve Tedavide Gelişmeler
21 Eylül Dünya Alzheimer Günü kapsamında değerlendirmelerde bulunan Prof. Dr. Neşe Tuncer, erken tanının tedavinin başarısı için kritik öneme sahip olduğunu vurguladı. ABD Gıda ve İlaç İdaresi (FDA), kanda beyindeki Alzheimer proteinlerini yüksek doğrulukla tespit edebilen ilk kan testini onaylamıştır.
Biyobelirteçler ve hastalık seyrini yavaşlatmaya yönelik yeni tedaviler, gelecekte Alzheimer ile mücadelede umut veren gelişmeler arasında yerini korumaktadır.