Burak ULU
Anadolu Ajansı muhabirinin McKinsey Küresel Enstitüsü'nün "Artçı Etkiler: Hürmüz Boğazı Krizinin Ötesinde Enerji Güvenliği" raporundan derlediği bilgilere göre, Hürmüz Boğazı'ndaki aksama modern dönemin en büyük enerji arz kesintisi olarak kayıtlara geçti. ABD/İsrail-İran Savaşı öncesi dönemde boğazdan küresel petrol arzının yüzde 20'si ile küresel sıvılaştırılmış doğal gaz ticaretinin yaklaşık yüzde 20'si geçiyordu.
Tarihsel Şokun Boyutları ve Sektörel Etkiler
Kesintinin en yoğun döneminde küresel petrol ve gaz arzının yüzde 14'ü sekteye uğradı. Bu oran, 1970'lerdeki petrol şoklarının etkisinden iki kat fazla, Rusya-Ukrayna savaşının 2022'deki en yüksek etkisinden ise altı kat daha fazla olarak hesaplandı. Etkilenen enerji arzının yüzde 91'ini petrol oluştururken, doğal gaz tarafında küresel etki daha sınırlı kalarak gaz arzının yalnızca yüzde 3'ü doğrudan etkilendi.
Alternatif Rotalar ve Stratejik Stoklar Devrede
Kriz döneminde boğazdan günlük yaklaşık 3,3 milyon varillik petrol akışı devam ederken, yerine konulması gereken arz-talep açığı günlük yaklaşık 15,5 milyon varil oldu. Açığın yaklaşık yüzde 35'i boru hatları ve alternatif üretim artışıyla karşılandı. Suudi Arabistan'ın Doğu-Batı Ham Petrol Boru Hattı ile Birleşik Arap Emirlikleri'nin Fucayra'ya uzanan hattı yoğun kullanılırken, Brezilya, Kazakistan, ABD ve Venezuela ilave üretim sağladı.
Stok Kullanımı ve Tüketim Düşüşü Dengesi
İhtiyaçları karşılamak için küresel stoklardan günlük yaklaşık 3,5 milyon varil petrol kullanıldı. Bunun yaklaşık 2,5 milyon varillik bölümü Uluslararası Enerji Ajansı üyelerinin koordineli stok kullanımından, yaklaşık 1 milyon varili ise Çin'den geldi. Kalan miktar ise günlük 6,8 milyon varillik petrol tüketimi düşüşüyle dengelendi.
Rafineri Kayıpları ve Bölgesel Kırılganlıklar
Ağustos ayı sonu itibarıyla küresel çapta stoklardan yaklaşık 500 milyon varil kullanıldı. Körfez'deki rafinerilerde üretim dörtte birinden fazla düşerken, temmuz ortasında Rusya'daki rafineri kapasitesinin günlük yaklaşık 2 milyon varili devre dışı kaldı. Ayrıca eylülde Suudi Arabistan'ın Doğu-Batı hattının saldırılar sonucu geçici kapatılması kırılganlıkları artırdı.
2030 Hedefleri ve Alternatif Boru Hattı Projeleri
Rapora göre, 2030'a kadar hayata geçirilmesi planlanan projelerle olası yeni bir şokta petrol akışının yüzde 35 ila 70'i telafi edilebilir. Irak-Türkiye arasında tartışılan boru hattı, Suudi Arabistan hattının kapasite artırımı ve BAE'deki yeni projelerle alternatif yönlendirme potansiyelinin günlük 13 milyon varile çıkabileceği öngörülüyor.