Buğra TAŞ
TEDMEM, yapay zekânın eğitim ve toplum üzerindeki etkilerini ele aldığı raporunu yayımladı. Raporda, Türkiye’de yapay zekâ kullananların yüzde 40’ının 25 yaş altında olduğu belirtilirken, lise mezunlarına “Yapay Zekâ Ehliyeti” verilmesi önerildi.
TEDMEM’in raporda öne çıkardığı bir diğer başlık, yapay zekânın kullanım gerekçelerine dair değerlendirmeler oldu. Buna göre yapay zekâ, yalnızca ödev ya da sunum hazırlamak için değil; bireylerin duygusal ihtiyaçlarını ifade ettiği ve kaygı/üzüntü paylaşımına dayanak olarak konumlandırdığı durumlarda da kullanılıyor.
“Ehliyet” önerisi: eğitimde denetim ve yeterlilik yaklaşımı
Raporda yer alan “Yapay Zekâ Ehliyeti” önerisi, eğitim kurumlarında yapay zekânın kullanımını belirli bir yeterlilik ve denetim çerçevesiyle ilişkilendirmeyi hedefliyor. Böylece öğrencilerin teknolojiyi daha güvenli, etik ve öz denetimle kullanabilme kapasitesinin eğitim süreçleriyle birlikte değerlendirilmesi amaçlanıyor.
TEDMEM, bu çerçevede yapay zekânın ders dışı kullanımın rastgele biçimde yayılmasını azaltacak bir yaklaşımın tartışmaya açılması gerektiğini vurguluyor. Okul düzeyinde rehberlik ihtiyacının daha sistemli ele alınmasını sağlayacak bir çerçeve önerisi olarak değerlendiriliyor.
Yaş kırılımı bulgusu ve eğitim tasarımına yansıması
Raporda, yapay zekâ kullanımının yaş grupları arasında yoğunlaştığına işaret eden veri setlerine dikkat çekiliyor. Türkiye’de yapay zekâ kullananların yüzde 40’ının 25 yaş altında olması, eğitim tasarımında hangi yaş grubunun hedeflenmesi gerektiğine dair tartışmaları güçlendiriyor.
TEDMEM’in değerlendirmesinde, yapay zekâ kullanımının akademik amaçlarla sınırlı kalmadığına dair bulgular da öne çıkıyor. Bu nedenle eğitim kurumlarında rehberlik ve yönlendirme ihtiyaçlarının, yapay zekânın kullanım biçimleriyle birlikte ele alınması gerektiği belirtiliyor.
Raporun içinde ayrıca, Türkiye’de “üretken yapay zekâ kullanımı”na ilişkin göstergelere ve yaş kırılımlarına dair verilerin eğitimle bağlantılı biçimde tartışıldığı görülüyor.
Riskler ve uygulama ölçeği: uluslararası örnekler
TEDMEM raporunda, yapay zekâ destekli eğitim araçlarının farklı ülkelerdeki uygulamalarına da değiniliyor. Güney Kore’de 2023’te açıklanan “Yapay Zekâ Dijital Ders Kitabı” projesinin, hatalı bilgi üretimi, ekran süresinin artması ve öğretmen iş yükü gibi gerekçelerle eleştirildiği aktarılıyor.
Raporda ayrıca uygulama yaygınlığının her yerde eş zamanlı ve tam gerçekleşmediği belirtiliyor: eleştiriler sonrası okulların yalnızca yüzde 32’sinin planlanan uygulamaya dahil olduğu ifade ediliyor.