Emre Aladağ
Hatay Altınözü’nde “Altınözü cimemi” coğrafi işaretle tescillendi
Hatay’ın Altınözü ilçesinde buğday hasadından geriye kalan sapların “atık” olmaktan çıkarılıp coğrafi işaretle tescillenen bir sanat geleneğine dönüştürülmesi, kültürel mirasın yaşatılmasına ve kuşaklar arası aktarım hedeflerine hizmet ediyor. Buğday saplarından yapılan ürünlerin üretimi, düzenlenen kurslarla birlikte süreklilik kazanırken ilçede mirasa sahip çıkma hamlesi sosyal ve kültürel faydaya odaklanıyor.
Altınözü’nde buğday saplarının kök boyayla renklendirilip örülerek ortaya çıkarılan el emeği ürünler, ilçenin yerel kimliğinin parçası olarak değerlendiriliyor. Tarladan toplanan sapların farklı aşamalardan geçirilerek sanata dönüştürülmesine dayanan bu yaklaşım, hasat sonrası geriye kalan materyalin katma değer üreten bir çıktıya çevrilmesini sağlıyor. Sürecin eğitim ayağında, geleneksel üretim tekniğini uygulayabilen kursiyerlerin yetiştirilmesi ve el sanatının sürdürülebilirliğinin sağlanması hedefleniyor.
Uygulamanın önemli dayanaklarından biri, yerel üretimin belirli bir nitelikle güvence altına alınması. Altınözü’nde “Altınözü cimemi” olarak bilinen sanatın, Türk Patent ve Marka Kurumu süreci kapsamında 2022 yılında coğrafi işaret belgesiyle tescillendiği belirtiliyor. Bu tescil, hangi hammaddenin ve hangi üretim anlayışının öne çıktığının yerel üretimle birlikte korunmasına da katkı sağlıyor.
İleri dönüşüm mantığının da merkezinde yer alan bu üretim modelinde, sapların farklı renklendirme ve örme aşamalarından geçirilmesi dikkat çekiyor. Kursların bu noktada kritik rol oynadığı; eğitimin yalnızca uygulamayı öğretmekle kalmayıp aynı zamanda geleneğin gençlere aktarımını hızlandırdığı vurgulanıyor. Süreçte amaç, ustaların bilgi birikimini koruyup üretimi yeni katılımcılarla çoğaltmak olarak aktarılıyor.
Kısa vadede kurslarla birlikte sanata dönüşen sap ürünlerinin görünürlüğünün artması, yerel mirasın gündelik hayata taşınmasını sağlıyor. Uygulamanın devamında ise eğitim faaliyetlerinin sürdürülerek üretim kapasitesinin korunması ve “Altınözü cimemi” geleneğinin sonraki dönemlerde de yaşatılması bekleniyor. Geleneksel el sanatlarının sadece sergilenen bir kültür öğesi olarak değil, öğrenilen ve uygulanan bir üretim alanı olarak kalması hedefleniyor.
Altınözü’nde “Altınözü cimemi” sürecinde öne çıkan unsurlar
- 2022 yılında coğrafi işaret belgesiyle tescil edilen ürün tanımı
- Hasat sonrası buğday saplarının üretim girdisine dönüşmesi
- Kurslarla birlikte genç kuşaklara teknik aktarımın hedeflenmesi
Hatay’daki benzer buğday sapı dokuma pratikleri ve üretim türleriyle ilgili kültür anlatılarında da, sapların işlenerek örmeye elverişli hale getirilmesi ve farklı ürünlere dönüştürülmesi ortak bir mantık olarak öne çıkıyor. Bu bağlam, Altınözü’deki yaklaşımın yalnızca yerel bir örnek olmadığını; aynı üretim ailelerinin farklı uygulamalarla yaşatıldığını da gösteriyor.
Bu örnek, tarımsal döngüden gelen ham maddenin sosyal faydaya ve kültürel kimliğe bağlandığı bir modeli görünür kılıyor. Kurslar ve tescil yaklaşımı birlikte değerlendirildiğinde, yalnızca bugüne değil gelecekteki üretim sürekliliğine de temas eden bir çerçeve ortaya çıkıyor.