Emre Aladağ
Öksüt Madencilik’in SED raporu: Develi’de gelir artışı nasıl ölçüldü?
Kayseri’nin Develi ilçesinde faaliyet gösteren Öksüt Madencilik’in Sosyal Etki Değerlendirmesi (SED) Raporu, madencilik faaliyetlerinin yerel kalkınmaya uzun vadeli katkısını veriyle birlikte ortaya koyuyor. Rapor, 2020 ile 2025-2026 dönemini kapsıyor; hayata geçirilen yatırımların tarım ve hayvancılıkla geçimini sağlayan hanelerin gelirlerinde artışa yol açtığı belirtiliyor.
Mera yolu ve sulama yatırımları: Hayvan varlığındaki artışa dayanak
Öksüt Madencilik’in 2023-2025 döneminde hayata geçirdiği mera yolu iyileştirmeleri ve hayvan sulama sistemi yatırımları, üreticilerin hayvan varlığını büyütmesinin önünü açıyor. Bu yatırımlarla büyükbaş hayvan sayısı 8 bin 188’den 9 bin 874’e yükselerek yüzde 20,6 artış gösteriyor. Küçükbaş hayvan sayısı ise 15 bin 769’dan 19 bin 622’ye çıkarak yüzde 24,4 büyüyor.
Develi genelinde yürütülen hane halkı anketleri ve köylerde gerçekleştirilen görüşmeler de bu büyümenin hane gelirine yansıdığını doğruluyor. ESCARUS tarafından hazırlanan SED Raporu kapsamında yapılan görüşmelerde, 63 katılımcıdan 45’inin tarım ve/veya hayvancılıkla bağlantılı olduğu tespit ediliyor. Raporda, mera erişimini kolaylaştıran altyapı yatırımlarının ve gebe düve desteklerinin bu artışta belirleyici olduğu ifade ediliyor.
Yatırımlar sayesinde Develi’de yaklaşık 3 bin 630 hayvancılık işletmesi, düşen yem maliyetlerinden doğrudan fayda sağlıyor. Sulama kooperatiflerinin elektrik giderlerini azaltmak amacıyla entegre edilen güneş enerjisi santrali (GES) projeleri de üreticilerin maliyet yükünü hafifleten bir uygulama olarak aktarılıyor.
Madencilik sonrası geçim modeli: “Alternatif gelir” yaklaşımı
Öksüt Madencilik, “Madencilik Sonrası Develi Geçim Kaynakları Programı” ile üç aşamalı bir geçiş modeli sunuyor. Bu model; erken uyarı ve planlama, çalışan ve kooperatiflere yönelik beceri dönüşümü programları ile tarım, hayvancılık ve kadın-gençlik girişimciliğini kapsayan yerel kalkınma adımlarından oluşuyor.
Şirket ayrıca Develi’de kalıcı sosyal ve çevresel etkiyi artırmak amacıyla yakın zamanda sahasında Botanik Parkı projesini de başlatmıştı. Proje ile ilk etapta sahada belirlenen ve faaliyet dışında kalacak alanda 500’ü aşkın bitki toprakla buluşuyor; maden arazisinde keşfedilen 4 endemik tür de yerinde koruma altına alınıyor.
Kadın istihdamı ve sosyal kalkınma: Gacer Kafe örneği
Bölgedeki ekonomik canlanmanın bir diğer boyutu kadın istihdamında ve sosyal kalkınmada görülüyor. Develi’ye özgü Gacer buğdayının işlenmesi ve satışı üzerine kurulan kadın kooperatifi girişimi Gacer Kafe, kadınların ekonomik yaşama katılımını güçlendiren örneklerden biri olarak öne çıkıyor. Kooperatifte 2025 yılının ikinci yarısında istihdam edilen kadın sayısı 58’e ulaşırken, kooperatif üyesi kadın sayısı ve yıl genelinde tesisten hizmet alan müşteri sayısı 3 bini aşıyor.
Ürünlerin kalite ve güvenlik analizleri TÜBİTAK MAM laboratuvarında gerçekleştirilerek pazarlama kapasitesi güçlendiriliyor. Kadınların ekonomiye katılımının yanı sıra bölgedeki gençlerin gelişimine yönelik okul spor tesisleri ve eğitim projeleriyle toplumsal kapasite çok yönlü olarak destekleniyor.
Öksüt Madencilik’in sosyal etki yaklaşımı
Develi’de hayata geçirilen çevre ve toplum odaklı projeleri değerlendiren Öksüt Madencilik Çevre, Sosyal ve Yönetişim Direktörü Pelin Usta Özkayhan, tüm bu projelerle bölge ekonomisinin uzun vadede tek bir işverene bağımlı kalmasının önüne geçmeyi hedeflediklerini söylüyor. Çevresel rehabilitasyonun yanı sıra sosyal ve ekonomik geçiş boyutunu da erken aşamada ele alan bir yaklaşıma sahip olduklarını belirten Özkayhan, “Burada faaliyet göstermeye başladığımız günden beri, toplumla beraber büyümeyi tercih ettik. Eğitimden sağlığa, kadın istihdamından kız çocuklarının gelişimine dek birçok sosyal projeyi hayata geçirdik. Birlikte büyümeyi çok yönlü olarak ele aldık ve bölge halkına kalıcı alternatif gelir modelleri oluşturmayı önceliklendirdik. Bugün bunun meyvelerini toplamaya başladığımızı görmekten çok mutluyuz” diye konuşuyor.
Yerel istihdam oranı ve eğitim programları
Öksüt Madencilik’in toplam bin 291 çalışanının bin 33’ü, yani yüzde 80’i doğrudan yerel istihdamdan oluşuyor. Şirket, çalışan başına yıllık ortalama 49 saat eğitim vererek yerel işgücünün teknik kapasitesini güçlendirdiğini aktarıyor. Hijyen, iş sağlığı ve güvenliği ile kimyasal madde farkındalığı gibi zorunlu eğitimlerin yanı sıra, beyaz yakalı çalışanlar için liderlik, teknik uzmanlık ve sürdürülebilirlik odaklı gelişim programları sunulduğu belirtiliyor.