---

ÇAĞDAŞ TİYATRO ve DRAMATURGİ

Esen ÇAMURDAN

Devlet Tiyatroları Dramaturglarından Esen çamurdan' ın dramaturgi üzerine yazdığı yeni ve özgün bir kitabı.Dramaturg ve dramaturgi kavramı, modern tiyatronun Türkiye'ye gelişinden çok sonra gündeme gelebilmiş ve bu iki kavramın tanımı ve işlevlerine ait yazılar, belgeler, tartışmalar yeni yeni yayımlanmaya başlamıştır. Ne yazık ki bu konuda çok farklı ve yanlış değerlendirmeler görülmekte ve bu da, çağdaş tiyatronun vazgeçilmez bir parçası olan bu iki kavramın ülkemizdeki çağdaş tiyatro pratiğindeki gerçek yerini almasını geciktirmekte. Bu konuyla ilgili tartışmaların düzeyi ile tıkanıp kalmalarının nedeni, bu iki kavrama ait bilgi birikim eksikliğiyle bağlantılıdır.


Dramaturg ve dramaturgi kavramlarının çağdaş tanımlaması ile işlevlerine ait bilgileri içeren Esen çamurdan' ın bu çalışması, ülkemiz tiyatrosunun bu konuyla ilgili büyük eksikliğini doldurmada, tiyatro sanatı için yararlı bir görev üsleniyor. Kitapta ayrıca, çağdaş-tiyatroya ulaşana kadar dramaturginin geçirdiği tarihsel gelişim aşamaları, dünya tiyatro çalışmalarından seçilen örneklerle gösteriliyor.
Tiyatrocuların sahne dışı - sahne üstü çalışma süreçlerinde gerekli olan dramaturg-yönetmen-oyuncu ilişkisinin, dünyadaki ve ülkemizdeki uygulamalarının karşılaştırmalarını yaparak, dramaturgların asal görevlerin çerçevesini belirli yor.Çağdaş Tiyatro ve Dramaturgi, tiyatro ile uğraşanlar ve tüm aydınlar için, dramaturgi konusunda her zaman başvuracakları, ülkemizde halen çok az sayıdaki bu tür yayın arasında önde gelecek bir yapıt olarak yerini alıyor.

Eskiden inSanLar YaLınAyak Gezerken .. AşkLar, AdamakıLLıydı .Şimdi inSanlar YaLın Ayak DeğiL Ama AşkLar Yarım YamaLak.

OYUNCULUK SANATI

Toby COLE - H. Krich CHINOY
Çev. Metin Balay

Tiyatro ile uğraşanlar ve tiyatro öğrencileri için hazırlanmış olan bu kitap, dünyada ünlü tiyatro sanatçılarının kendi teori, teknik ve pratiklerinden ortaya çıkardıkları oyunculuk üzerine görüşlerini içeriyor.Antik Yunan'dan günümüze tüm tiyatro tarihinin ünlü sahne sanatçılarını kapsayan geniş, hacimli bir kitaptan seçki yapılarak hazırlanmış olan kitap, yaşamın içinden çıkarılmış, deneysel süzgeçlerden geçirilmiş düşünce ve görüşlerle, teori ile pratik arasındaki keşfedilmesi gerekli etkileşim boyutlarını ortaya çıkaracak nitelikte.

Eskiden inSanLar YaLınAyak Gezerken .. AşkLar, AdamakıLLıydı .Şimdi inSanlar YaLın Ayak DeğiL Ama AşkLar Yarım YamaLak.

TIYATRO-DEVRIM ve MEYERHOLD

Hazırlayan ve Çeviren: Ali BERKTAY

Bu yüzyılın başlarındaki tiyatro arayışlarının baş temsilcisi ve tiyatro devriminin yaratıcısı olmuş Meyerhold (1874 - 1940) yaptıkları ile çağdaş tiyatro ve sahneleme anlayışını derinden etkilemiş büyük ve önemli bir tiyatro adamıdır.Tiyatroda konstrüktif sahne düzeni, biyomekanik oyunculuk kavramlarını yaratmış, tiyatro sahnesinde fütürist, simgeci ve grotesk biçimlerin öncülüğünü yapmıştır. Düşünce ve uygulamaları, Piscator ve Brecht' i etkilemiş, böylece politik ve epik tiyatro akımlarının doğuşunu hızlandırmıştır. Meyerhold' un etkileri günümüz tiyatro yönetmenlerine kadar uzanmaktadır.ülkesindeki sanat politikasını eleştirdiği suçlamasıyla, 1940 yılında işkence ve baskı altında alınan ifadeleri sonucu düzmece bir mahkeme kararı ile ortadan kaldırılmış, uzun yıllar yaşayıp yaşamadığı bilinememiştir.Kitabın ilk bölümünde, Meyerhold' un yaşam öyküsü, yaşamından kesitler, kendi gözüyle çocukluk anıları ve yaşam parçaları bulunmakta.

Yazmış olduğu ve 1912 yılında Rusya'da yayımlanmış olan "Tiyatro" adlı eserinin tamamı kitabın ikinci Bölümü'nü oluşturmakta. Tiyatro, 1905-1912 arasındaki yoğun tiyatro deneylerinin ürünü olan ve kendisinin yarattığı "Konvansiyon Tiyatrosu" nun hareket noktalarını belirlediği, temellerini ortaya koyduğu bir kitaptır; ve Meyerhold' un tek yazılı kuramsal yapıtıdır.Kitabın diğer bölümlerinden, "Meyerhold ve Opera-Sinema" bölümünde, Meyerhold' un yaşamında çok yer tutan müzük-tiyatro, müzik-sinema ile karşılklı etkileşim ilkesi ve Meyerhold' un bu bağlamda yaşadığı süreç yansıtılmakta.

Biıyomekanik ve Yaratma Metodu Meyerhold'la birlikte anılan tiyatro deyimleridir. Kitabın bir bölümünde de, kendisinin çeşitli konuşmalarından, bu konulardaki görüş ve düşünceleri verilmekte.Kendi hakkında yazılan yazılar arasında Nazım Hikmet, Muhsin Ertuğrul gibi sanatçılarımızın yazıları da bulunmakta.Meyerhold' un trajik yargılanma öyküsü, 1988'de açılan Sovyet arşivlerinde ortaya çıkan resmi belgelerle verilirken, o dönemde ne kadar acımasız, taraflı, despot ve kendi sanatsal tarihine vahşice yaklaşan bir kişisel egemenliğin sürdürüldüğü de gözler önüne serilmekte; ve bu belgelerle, uzun yıllar dünyaya yutturulan "Meyerhold' un kendi ihanetine ait itiraflarının" düzmece olduğu bütün açıklığı ile ortaya konmakta...İçinde, sanatçının sahneye koyduğu oyunlara ait fotoğrafların da bulunduğu Tiyatro-Devrim ve Meyerhold, ülkemizde Meyerhold üzerine yayınlanmış ilk kitap.

Eskiden inSanLar YaLınAyak Gezerken .. AşkLar, AdamakıLLıydı .Şimdi inSanlar YaLın Ayak DeğiL Ama AşkLar Yarım YamaLak.

KUTSAL ATEŞ

Yuri LIUBİMOV
Türkçesi: Ali Berktay

Yuri Lıubimov' u Türk tiyatro seyircisi, 1996 İstanbul Uluslararası Tiyatro Festivalinde oynamış olan, yönettiği Doktor Jivago oyunu ve 1998'dekı aynı Festivalde, İstanbul Sanat ve Kültür Vakfı tarafından kendisine verilen Onur ödülü ile tanıyor. Sanatçı, Sovyet/Rus tiyatrosuna uzun bir dönem oyuncu olarak emek verdikten sonra yönetmenliğe geçmiş, bu döneminde ülkesinde ve dünyada en önde gelen tiyatro yönetmenlerinden biri olmuştur.

Sovyet sanat dergileri onu, "Sovyet sahnelerinin önemli ustası", "sanatsal şöhreti ve yetkisi sınırlarımızı aşan özgün sanatçı" diye anmıştır. Londra'da, Paris'te, Viyana'da, İtalya'da oyun ve operalar sahnelemiş, Moskova'da oyunlarını ünlü devlet ve sanat adamları izlemiştir: Castro, Nixon, Malraux, Berlinguer, Neruda, Nazım, Kurosawa, Heinrich Böll, Alberto Morevia, Helene Weigel, Arthur MillerMoskova'da 1964'de kurduğu Taganka Tiyatrosunu 20 yıl boyunca yönetmiş, bu tiyatronun 20. kuruluş yıldönümünde, 1984'de kendisi Avrupa'da iken, o zamanki Sovyet yönetimi bu görevden onu uzaklaştırmış ve bir süre sonra da yurttaşlıktan çıkarmıştır. Sanatçı bu sürgün döneminde, tiyatro sanatına adanmış yaşamına ait anıların bir teybe anlatmış, bunlar da İngiliz Almeida Tiyatrosu Sanat Danışmanı-Gazeteci Marc Donney tarafından kitaplaştırılmıştır.Kutsal Ateş' te, Sovyet sahnelerine özgü "tiyatro sanatında biçimsel araştırma ve yenilik geleneğini" sürdüren Taganga Tiyatrosu' nun öyküsü anlatılıyor. Tiyatronun kuruluşu, etkinlikler anlatılırken, değişen devlet yönetimiyle değişen baskılar altında sürdürülen tiyatro etkinliğinin serüveni ve sanatçı ile devlet arasındaki ilişkilerin bilinmeyen ilginç tarihçesi açıklanıyor.

Liubimov sahneye koyduğu oyunları ve sahnelemedeki görüş ve düşüncelerini dile getiriyor. Ayrıca, sahne ışıklarından asla uzak kalmamış, hemen bütün yaşamı tiyatro sanatı içinde geçmiş olan Liubimov, çocukluğundan başlayarak kendi portresini çiziyor.Gorbaçov döneminde yurduna dönebilmiş olan yönetmen tekrar Taganka Tiyatrosunun başında, 80'nini aşmış yaşı ile (Doğ. 1917) tiyatro etkinliğini sürdürmeye devam ediyor. Kitapta ayrıca, Fransız tiyatro araştırmacısı Beatrice Picon-Vallin' in Liubimov' un çok ayrıntılı biyografisi ve sanatçının yönettiği oyunların fotoğrafları bulunuyor.

Eskiden inSanLar YaLınAyak Gezerken .. AşkLar, AdamakıLLıydı .Şimdi inSanlar YaLın Ayak DeğiL Ama AşkLar Yarım YamaLak.

Çağdaş Türk Tiyatrosundan ON YAZAR

Ayşegül YÜKSEL

Bu kitapta, Dil Tarih Coğ. Fak. Tiyatro Bölümü öğretim üyesi Prof. Ayşegül Yüksel, çağdaş Türk tiyatrosunun oluşturulmasında önemli katkıları olmuş 10 yazarımızın yazarlık sanatını ve onların oyunlarını inceliyor.Sözü edilen 10 yazarın tüm oyunları teker teker ele alınıp, oyun hakkında kısa bilgiler verildikten sonra oyunlar ve yazar üzerine genel bir değerlendirme yapılıyor; bu oyunların Cumhuriyet sonrası tiyatro sanatımıza kazandırdıkları ve yaratıkları yenilikler belirleniyor.

Bir bölümü aramızdan ayrılmış, diğer bir bölümü de artık oyun yazma uğraşısını tamamen bırakmış bu yazarlarımız içinde yazarlığını sürdüren yalnızca Memet Baydur bulunuyor.Ayşegül Yüksel' in incelediği yazarlar şunlar:Nazım Hikmet - Aziz Nesin - Melih Cevdet Anday - Oktay Rıfat - Haldun Taner - Sabahattin Kudret Aksal - Turgut Özakman - Vasıf Öngören - Oktay Arayıcı - Memet Baydur.

Eskiden inSanLar YaLınAyak Gezerken .. AşkLar, AdamakıLLıydı .Şimdi inSanlar YaLın Ayak DeğiL Ama AşkLar Yarım YamaLak.

2000'LI YILLARA DOĞRU TİYATRO

Zehra İPŞİROĞLU

Tiyatro öğretim üyesi Zehra İpşiroğlu, tiyatro eleştirmenliği ve dramaturgi üzerine yazdığı kitaplara devam ediyor. Bu kitabında yazar, tiyatro üzerine çeşitli inceleme, eleştiri ve deneme yazılarını biraraya getiriyor. Kitaptaki yazıların bir bölümü, oyun metinleri üzerine yoğunlaşarak yaratıcı okuma örneklerini ortaya çıkarıyor. Bir bölümü oyun metinleri ile dramaturgi çalışması ve sahne yorumu üzerindeki bağlantıları saptıyor; diğer bir bölümü ise, oyun metinlerinden bağımsız olarak sahne çözümlemelerinin yollarını gösteriyor. Kitabın geri kalan bölümlerinde, yazarın tiyatro eleştirisi, dramaturgi ve tiyatro eğitimi üzerine inceleme ve eleştiri yazıları bulunuyor.

Eskiden inSanLar YaLınAyak Gezerken .. AşkLar, AdamakıLLıydı .Şimdi inSanlar YaLın Ayak DeğiL Ama AşkLar Yarım YamaLak.

BRECHT'I ANIMSAMAK

Hans MAYER
Türkçesi: Ahmet Cemal

Kitabın yazarı Hans Mayer, bu yüzyılın Almanca dil çevresinde yetişmiş en büyük edebiyat araştırmacılarından biridir.Mayer, 1907 Köln doğumlu. Hukuk, tarih ve felsefe öğrenimi görmüş. 1935-1945 arasında, Nazilerden kaçıp, Fransa'da ve İsviçre'de sürgün yaşamış.

1948-1973 arasında üniversitelerde Alman Dili ve Edebiyatı profesörü olarak çalışmış. Georg Büchner ve çağı, Thomas Mann, Rechard Wagner, Tarihte Brecht, Goethe, Opera üzerine Denemeler yankı uyandıran eserlerinden sadece birkaçı.Brecht' i anımsamak, Hans Mayer' in 1996'da yazdığı ve Brecht' in 100. Doğum Yıldönümü'nden iki yıl önce kaleme almış olduğu bir kitap. Bu kitabında yazar, hem 20. yüzyılın dikkatli bir tanığı, hem de Brecht' in yakın dostu kimliğiyle okurun karşısına çıkıyor. önemli olan, Mayer' in kitapta Brecht' i objektif bir gözlemin süzgecinden geçirmiş olması.Brecht' i anımsamak, aslında alışılagelmiş bir anılar toplamı değil. Yazar, Brecht' in yaşamını, 2. Dünya Savaşı öncesinden, sürgün günlerinden başlayarak ölümüne kadar uzanan bir çizgide, çeşitli kesitler halinde sergilerken, çağımızın bu büyük düşünür ve sanat adamının portresini, "Günümüzde de neden ve ne ölçüde Brecht?" sorusuna cevap olacak canlılıkta çiziyor.

Kitapta, özellikle Brecht' in 2. Dünya Savaşından sonra Doğu Almanya'ya geçmesinden sonra, tiyatro etkinliklerini sürdürürken Doğu Alman Devlet yönetimi ve bürokrasisinden çektikleri ilginç. Uzun süre Doğu Alman edebiyat çevrelerince, Batı Almanya' daki eleştirmenlere de atıf yapılarak gerçekleştirilen karşı tutum, Berecht' in tiyatrodaki gölgelenemeyen başarılarından sonra yavaş yavaş gevşer. Brecht' in 1935'de Paris'te Parti Kongresinde yapmış olduğu Parti çizgisine aykırı konuşması, sürgün dönemini Danimarka, İsveç'te geçirmiş olması, kaçmak zorunda kalınca Amerika'yı seçmiş olması hiç unutulmaz. Brecht' in son günleriyle, Brecht' in vasiyeti üzerine törensiz olarak gömülmesinden bir gün sonra yapılan resmi "Devlet Töreni" ni de anlatan bölüm, o dönemdeki yönetimin çelişkilerini ortaya koyan hüzün ve hiciv dolu pasajlar içeriyor. Bu törende, yaşamı boyunca, "Aristoteles çi olmayan bir tiyatro" yu savunmuş ve böyle bir uygulama içinde olmuş olan Brecht, "Aristoteles' in ve Lessing' in yasal halefi"(!) olarak tanıtılır.

Eskiden inSanLar YaLınAyak Gezerken .. AşkLar, AdamakıLLıydı .Şimdi inSanlar YaLın Ayak DeğiL Ama AşkLar Yarım YamaLak.

ARADIĞIMIZ TİYATRO

Ahmet CEMAL

Anadolu Üniversitesinin çeşitli fakültelerinde ve Devlet Konservatuarında tiyatro ve sanat üzerine kuramsal dersler veren Ahmet Cemal, çok başarılı Almanca çevirileriyle beraber yazarlığını da sürdüren bir sanat adamımız.Ahmet Cemal bu kitabında, sanat ve tiyatro ile düşünce arasındaki ilişkinin boyutlarını araştırıyor.

Yazar, "Sanat eseri, duyguların bir içgüdünün kendiliğinden liği ile aktarılması mıdır, yoksa duyguların belli bir düşünce süzgecinden geçirilerek imgeye dönüştürülmesi midir," diyerek bu ilişkinin analizine giriyor ve sanatsal yaratının ancak "bilgi" edinilerek ortaya çıkartılabileceğini vurguluyor.

Yazarın tiyatro sanatı üzerine düşüncelerini içeren yazıları, Ülkemizde aradığımız çağdaş tiyatroya ulaşma yollarını gösteriyor. Uzun hocalık döneminden edindiği deneyimler, yazarın sanat eğitimi üzerindeki yazılarının kişisel tanıklıklarına dayanıyor. Yarının tiyatrosunu yaratmak için bütün sanat dallarıyla tiyatro arasındaki organik ilişkinin ne kadar gerekli olduğunu açıklayan bu yazılar, "sanatçı" olabilmenin koşullarına da açıklık getiriyor.

Eskiden inSanLar YaLınAyak Gezerken .. AşkLar, AdamakıLLıydı .Şimdi inSanlar YaLın Ayak DeğiL Ama AşkLar Yarım YamaLak.

ELEŞTİRİN ELEŞTİRİSİ

Zehra İPŞİROĞLU

İstanbul Tiyatrosu Tiyatro Eleştirmenliği ve Dramaturgi Bölümü Öğretim Üyesi Zehra İpşiroğlu' nun "Eleştiri" üzerine açıklamalı bir inceleme kitabı.Eleştirinin Eleştirisi'nin en önemli özelliği, kolay anlaşılır ve savunulan düşüncelerin somut örneklerle pekiştirilmeye özen gösterilmiş olması.

Bu açıdan kitap, eleştiri üzerinde düşünmek isteyen herkese seslendiği gibi, hem yüksek öğrenimde hem de liselerde kullanılabilecek bir ders malzemesi niteliği taşımaktadır.Bu kitap, tiyatromuzdaki son yıllardaki gelişmeleri eleştirel açıdan irdelemek gibi bir amaç gitmiyor; yalnızca bir tiyatro eleştirisi yazmanın alfabesini irdeliyor; ve bunun yanında somut eleştiri örneklerinden yola çıkılarak eleştiri yazmada karşılaşılabilecek temel sorunları gündeme getiriyor ve bunların nasıl aşılabileceğini gösteriyor.

Eskiden inSanLar YaLınAyak Gezerken .. AşkLar, AdamakıLLıydı .Şimdi inSanlar YaLın Ayak DeğiL Ama AşkLar Yarım YamaLak.

Oyun Yazmak

Steve Gooch

Bu kitabın yazarı Steve Gooch yapıtları tiyatro ve radyolarda oynanmakta olan tanınmış bir İngiliz oyun yazarı ve çevirmenidir.
Yazar aynı zamanda, Goldsmith'se Ceollege'e "Oyun Yazmak" dersi vermektedir.

Bu kitap, oyun yazma süresince ilk esinleme anında başlayarak, konu, dramatik yapı, kişiler, dialog, düzeltme ve özellikle tasarının başarıla gerçekleştirilmesi için, yazarın kendi deneyimlerden ortaya çıkardığı yol gösterici bir çalışmadır.
Kitapta ayrıca oyunun nasıl tanıtılıp, sahnelenmeye yöneltileceği tiyatro toplulukları ile çalışma yöntemleri, yazar haklarının korunması konuları da işlenmiş bulunmaktadır.

Eskiden inSanLar YaLınAyak Gezerken .. AşkLar, AdamakıLLıydı .Şimdi inSanlar YaLın Ayak DeğiL Ama AşkLar Yarım YamaLak.