Tebük Seferi

Konu, 'Din ve İslamiyet' kısmında Tılsım tarafından paylaşıldı.

  1. Tılsım

    Tılsım Pasif yorumcu

    Kayıt:
    19 Aralık 2009
    Mesajlar:
    134.232
    Konular:
    45.139
    Beğeniler:
    3.833
    Nereden:
    Belirtilmedi
            
    Hz. Peygamberin Hicretin dokuzuncu yılında Şamda toplanan kırkbin kişilik Bizans ordusuna karşı çarpışmak üzere Medineden Tebüke kadar sevkettiği en son ve en güçlü askerî hareket.

    Tebük arap yarımadasının kuzeyinde Medine ile Şamın ortasında bir yerin adıdır. Suyu ve hurmalığı olan bir yerdir. Bu savaş yolculuğunun son ucu burası olduğu için "Tebük Gazası" adı ile anılmıştır. Bu seferde savaş olmamış fakat en güçlü bir İslâm ordusu techiz edilmiş böylece askerî ve siyasî açıdan önemli bir zafer kazanılmıştır.

    Seferin nedeni: Bizans İmparatoru Herakliusa bir mektup yazan Suriyeli hristiyanlar Muhammedin öldüğünü müslümanların da kıtlık ve yokluk içinde perişan olduklarını üzerlerine asker gönderilirse onları kendi dinine katmanın tam zamanı bulunduğunu bildirdiler (Heysemî Mecmauz-Zevâid VI 191). Bunun üzerine Heraklius silahlandırdığı kırk bin kişilik askeri bir gücü Kubadın komutası altında yola çıkardı. Cüzam Lahm Gassân ve Âmile adını taşıyan arap kabilelerinin de Rumlarla birlikte hareket edecekeri haberi Medineye ulaştı. Zaten Allahın elçisi kuzey sınırından güvende değildi. Böyle bir askerî harekât hazırlığını öğrenince genel seferberlik ilân etti. Allahın Resulu diğer gazvelerde genellikle seferin nereye olacağını gizli tutarken bu defa Bizans ordusuna karşı bir sefer düzenleneceğini açıklamıştı. Çünkü gidilecek yer uzak havalar sıcak ve kurak düşman güçlü idi. Ordunun buna göre hazırlık yapması gerekiyordu. Mekkeden ve diğer arap kabilelerinden asker toplamak için de görevliler çıkarılmıştı.

    Sıcak kuraklık kıtlık uzaklık ve güçlü düşman unsurları bu seferi "güç ve zor bir sefer" haline getirmişti. Bu yüzden seferin rastladığı zamana Kuran-ı Kerimde "Sâatül-usre" (güçlük zamanı) denilmiş bu sefere de Kuran dilinden alınarak "Gazvetül usre (zorluk gazâsı)" adı verilmiştir. Bu sefere katılan orduya da "Ceyşül-usre (Güçlük ordusu)" denilmiştir (bk. et-Tevbe 9117; ez-Zebîdî Tecrîd-i Sarih Terc ve Şerh Kamil Miras 6. Baskı Ankara 1983 X 408 409; İbn İshak İbn Hişam es-Sîre IV 161; Ahmed b. Hanbel Müsned IV 75; Vâkıdî Meğâzî III 991).

    Hz. Peygamber savaş için hazırlık yapılmasını emrettiği zaman mevsimin olumsuzlukları ürünün hasat zamanı oluşu ve insanların yazın sıcağında ağaç gölgesinde oturmayı sevmesi yüzünden böyle sıkıntılı bir yolculuğa isteksizlik vardı. Ashab-ı kiramın ağır davranması dikkati çekmişti. Bu yüzden Allahu Teâlâ müminleri şöyle uyardı:

    "Ey iman edenler Size ne oluyor da: Allah yolunda cihata çıkın denildiğinde bazılarınız ağırdan alarak bulunduğunuz yerden kımıldamak istemiyorsunuz? Yoksa siz ahireti bırakıp sade65533; dünya hayatına mı razı oldunuz? Halbuki dünya hayatının geçici zevki ahiret saadeti yanında pek az ve değersizdir" (et-Tevbe 938). Devamı ayetlerde eğer bu cihata çıkmazlarsa can yakıcı bir azapla karşılaşacakları bunun zararının Allaha değil kendilerine olacağı Allahın Resulune yardım etmeseler bile Allahın Ona yardım edeceğini nitekim Mekkeden hicret ederken de Resulullaha yardım edildiği mağarada da o arkadaşına; "üzülme Allah bizimle beraberdir" diyordu böylece Allahın Resulune emniyet ve güven verdiği şimdi de aynı yardımı yapabileceğini bildirdi (et-Tevbe 939 40).

    İslâm toplumu su ayetle topluca cihata çağrıldı: "Ey müminler Güçlünüz zayıfınız hep birlikte savaşa koşun. Allah yolunda mallarınızla canlarınızla cihat edin. Eğer bilirseniz bu sizin için daha hayırlıdır" (et-Tevbe 941).

    SAHABENIN ORDUYA YARDIMLARI:

    Hz. Peygamber her gün minberine oturur ve "Allahım Sen şu bir avuç İslâm toplumunun yok olmasına fırsat verirsen artık yeryüzünde sana ibadet olunmaz" diyerek yalvarır ve müminleri mallarıyla ve canlarıyla cihata teşvik ederdi. Bunun üzerine servet sahibi müminler orduya yardım getirmeye başladılar.

    Hz. Ömer bu sefere dörtbin dirhem gümüş para (beş dirhem yaklaşık bir koyun bedeli) getirmiş ve Hz. Peygamberin "Geride ne bıraktın?" sorusuna "malımın yarısını" diye cevap vermiştir (İbn Esîr Üsdül-Gâbe III 326-327; M. Asım Köksal İslâm Tarihi 2. baskı İstanbul t.y. IX 156 157). Hz. Ebû Bekir de dörtbin dirhem getirince Allah elçisinin "Aile fertleri için ne bıraktın?" sorusuna; "Onlara Allah ve Resulunü bıraktım" diye cevap verince bunu işiten Hz. Ömer hayır yarışında Ebû Bekiri geçemeyeceğini belirterek ağlamıştır (Vakıdî Meğâzî III 991; İbnül-Esîr a.g.e. III 327).

    Abdurrahman b. Avf da sekizbin dirhem sermayesinin yarısını getirince Allah elçisi; "Allah senin getirip verdiğini de ev halkın için ayırdığını da bereketlendirsin" (Vâkîdî Meğâzî III 991; Taberî Tefsir X 197) diye dua etmiştir.

    Hz. Osman ise ordunun techizinde en büyük yardımı yapmıştı. O üçyüz deve yüz at bağışlamış ayrıca bin altın lirayı Resulullahın kucağına dökünce Allah elçisi; "Ey Allahım Ben Osmandan râzıyım sen de razı ol65533; diye dua etmiş ve Osmanın bundan sonra olmuş olacak şeylerden bir sorumluluğunun bulunmayacağını bildirmiştir (bk. Ahmed b. Hanbel IV 75; Vâkıdî a.g.e. III 991; İbn Ishak İbn Hişâm Sîre IV 161). Ayrıca Hz. Osmanın birer altın sarfı ile onbin askeri techiz ettiği su içtikleri kapların ağız bağlarına ve askı iplerine kadar sağlanmadık ihtiyaçlarının bırakmadığı nakledilmiştir. (Vâkıdî Megâzî III 991; Belâzurî Ensâbül-Eşraf 1 368).

    Malî durumu zayıf olanlar da ellerinden gelen yardımı yapıyorlardı. Hz. Peygamber; "Kim bugün bir sadaka verirse sadakası kıyamet günü Allah katında onun lehine şahitlikte bulunacaktır" buyurunca bir adam başına sardığı sarığı vermiş siyah hor görünüşlü bir yoksul da çok güzel bir deveyi bağışlayıp gitmişti. Ebû Ukayl iki ölçek hurma karşılığında sabaha kadar su çekmiş bir ölçeğini ev ihtiyacı için ayırmış bir ölçeğini de orduya bağışlamıştı. Hz. Peygamber onun için de hayır ve bereketle dua etti (Taberî Tefsir X 194 195). Başka bir yoksul Ulbe b. Zeyd ise malı mülkü biniti olmadığı için cihata hiçbir katkısı olamayışından çok üzgündü. Gece namazından sonra Allaha niyazda bulundu imkânlarının olmayışından yakındı. Ertesi gün sıkılarak alay edilmeyi göze alarak çok az bir metaı Hz. Peygambere getirdi. Bu da sadakalara karıştırıldı. Ertesi gün Hz. Peygamber az bir sadaka veren bu yoksulu davet etti ve şöyle buyurdu: "Muhammedin varlığı kudreti elinde bulunan Allah a yemin ederim ki sen sadakası kabul olunanların Divanına yazıldın" (İbn Kayyim Zâdul-Meâd Mısır 13901970 III 4; Vâkıdî a.g.e. III 994; İbn Hacer el-İsâbe II 500).

    Kadınlar da ellerinden gelen yardımı yapmaktan geri durmuyorlardı. Ümmü Sinan el-Eslemiyye şöyle anlatır: "Hz. Âîşenin evinde Resulullah (s.a.s)ın önüne serilmiş bir örtü gördüm ki üzerinde bilezikler bazubentler halhallar yüzükler küpeler develerin ayaklarını bağlayacak bir takım kayışlarla kadınlar tarafından gönderilen ve savaşta işe yarayabilecek bir takım şeyler bulunuyordu" (Vâkıdî Meğâzî III 991 992).

    Tebük Seferi ve Münafıklar:

    Münafıklar müminleri başarıya götürebilecek her önemli işte olduğu gibi gerek Tebük gazvesi hazırlıkları ve gerekse yolculuk sırasında bozgunculuk yapmaktan geri durmadılar.

    Münafıkların başı Abdullah b. Ubey b. Selül; "Muhammed Roma devletini oyuncak mı sanıyor? Onun ashabıyla birlikte yakalanıp esir olacaklarını gözümle görmüş gibi biliyorum" diyerek halka korku ve ümitsizlik vermeye çalışıyordu (Ahmet Cevdet Paşa Peygamberlerin Kıssaları ve Halifelerin Tarihleri İstanbul 1977 I 206).

    Münafıklardan bir topluluk hiçbir özürleri olmadığı halde Tebük seferine katılmamak için Hz. Peygamberden izin istediler. Allahın Resulu ¤¤¤¤enden fazla münafığa izin verdi. Kimi münafıklar da ganimet almak için Tebük ordusuna katılmış ve gittikleri yerlerde bozgunculuk yapmaktan geri durmamışlardır (İbn İshak İbn Hişam Sîre 160 vd.; Taberî Tarih III 142 vd.; Vâkıdî Megâzî III 995; et-Tevbe 966).

    Orduya özürsüz katılmayan münafıklarla ilgili çeşitli ayetler indi. Bazıları şunlardır: "Onlardan bazısı peygambere: "Bana izin ver beni fitneye düşürme" diyordu. Bilin ki onlar zaten fitne içine düşmüşlerdir. Şüphesiz cehennem kâfirleri çepeçevre kuşatıcıdır" (et-Tevbe 949). "Cihatdan geri kalanlar Allahın Resulune muhalefet ederek oturup kalmalarına sevindiler. Allah yolunda mallarıyla canlarıyla cihat etmeyi hoş görmediler. "Bu sıcakta savaşa çıkmayın " dediler. De ki: "Cehennem ateşi daha sıcaktır". Keşke bilseydiler. Yaptıklarının cezası olarak artık az gülsünler çok ağlasınlar" (et-Tevbe 981 82; ayrıca bk. 942-48 63-64 79 83 86 87 90 93-96).

    YAHUDI SÜVEYLIM IN EVININ YAKILMASI:

    Münafıklardan bazı kişilerin Yahudi Süheylimin Casum mevkiindeki evinde toplanıp Tebük gazasına çıkacak halkı Hz. Peygamberin etrafından dağıtmak üzere toplandıkları haber alındı.

    Bunun üzerine Allah elçisi Talha b. Ubeydullahı (ö. 36656) bazı sahabelerle birlikte onlara gönderip Süveylimin evini ateşe vererek üzerlerine yıkmasını emretti. Emir yerine getirildi. Dahhâk b. Halîfe evin damından atlayınca ayağı kırıldı. İbn Übeyrık ve arkadaşları ise damdan atlayıp kaçtılar (İbn İshak İbn Hişâm Sîre IV 160; Diyarbekri Hâmis II 124).

    İHMALCILIK YÜZÜNDEN SEFERE KATILMAYAN MÜSLÜMANLAR:

    Mümin oldukları halde ihmalcilik yüzünden sefere katılamayanlar da olmuştu. Bunlar: Kâb b. Mâlik Mirâre b. Rabî ve Hilâl b. Ümeyye (r. anhüm) idi.

    Kâb b. Mâlik; Akabede Hz. Peygambere beyat etmiş Bedir dışında tüm gazalara katılmıştı. Tebük seferine katılmak için her türlü imkâna sahip olduğu halde sırf ihmalciliği nedeniyle bu gazaya katılamadığını şöyle belirtmiştir: "Hz. Peygamber bu gaza için hazırlanmaya başladılar. Ben de onlarla birlikte yol hazırlığını görmek üzere sabahleyin evden çıkıp dolaşır hiç bir iş görmeden akşam üzeri döner gelirdim. Kendi kendime; hazırlanmak için çok vaktim var derdim. Bu ihmalcilik bende sürdü gitti. Sonunda Resulullah ve ashabı birden yola çıkıverdiler" (Vâkıdî Meğazî III 997 998).

    Diğer iki sahabe de benzer ihmal içinde olup gecikmişler ve sefere katılmamışlardı. Ancak daha sonra bu üç sahabe ruhen çok daraldı ve dünya kendilerine dar geldi. Onların bu sıkıntısı Kuran-ı Kerîmde şöyle açıklanır: "Ve savaştan geri kalan o üç kişinin tövbesini de kabul etti. Bütün genişliğine rağmen yeryüzünün kendilerine dar geldiği ruhları son derece sıkıldığı Allahtan başka bir sığınak olmadığını anladıkları zaman tövbe etsinler diye Allah onları bağışlamıştı. Şüphesiz ki Allah tövbeleri çok kabul eden ve çok merhametli olandır" (et-Tevbe 9118).

    ÖZÜR NEDENIYLE SEFERE KATILAMAYANLARIN ECRE ORTAK OLUŞU:

    Ashab-ı kiramdan meşrû özürleri yüzünden Tebük gazvesine katılamayanların katılan askerlerin kazandığı tüm ecre ortak oldukları hadis-i şerifle sabittir.

    Enes b. Mâlik (r.a)den rivayete göre Hz. Peygamber Tebük seferi sırasında şöyle buyurmuştur: "Medinede bir topluluk kalmıştır ki biz bir dağ yolunda bir vadide her yürüyüşümüzde onlar da bizimle birliktedirler. Ashap: Yâ Resulullah onlar nasıl bizimle birlikte olur?" diye sorunca da; "Onları burada bulunmaktan (hastalık gücü yetmemek gibi) meşrû özürleri menetmiştir" (Buhârî Cihâd 140 Temennî 9 Menâkıbul-Ensâr 1 3 Megâzî 56; Müslim Zekât 133 136136; Tirmizî Menâkıb 65; Kâmil Miras Tecrid-i Sarîh VIII 299 300)

    TEBÜKE BÜYÜK YOLCULUĞA İMKÂN BULAMAYANLARIN AĞLAYIŞI:

    Varlıklı sahabelerin yardımı ile ihtiyaçlı gaziler techiz ediliyor fakat sayı çok fazla olduğu için bu yardım da yetişmiyordu. İslâm tarihinde "ağlayanlar" diye anılan yedi kişi Resulullah (s.a.s)a gelerek bu gazveye katılmak istediklerini fakat binit ve yiyeceklerinin bulunmadığını bildirdiler. Hz. Peygamberin kendilerine binit kalmadığını söylemesi üzerine bu yedi kahraman ağlayarak geri dönmüşlerdi. Bunlar Salim b. Umeyr Ulbe b. Zeyd Ebû Leylâ el-Mâzinî Seleme b. Sahr Irbâd b. Sâriye; bir rivâyete Abdullah b. Muğaffel ve Makıl b. Yesâr veya Amr b. Gunme (r. anhüm)dür. Onların bu hali Kuran-ı Kerimde şöyle haber verilir: "Cihada çıkabilmek için binek vermen için sana geldikleri vakit: "Size verecek bir binit bulamıyorum" dediğinde savaş araç ve gereçleri bulamadıklarını üzülüp gözleri yaşla dolu olarak geri dönenlere de bir sorumluluk yoktur" (et-Tevbe 992).

    Bunun üzerine bu yedi mücahidden ikisine İbn Yamin ikisine Hz. Abbas b. Abdilmuttalib üçüne de Hz. Osman binit sağlamıştır (İbn İshak İbn Elisâm Sîre IV 161 162; Vâkıdî Megâzi III 994; Taberî Tarih III 143).

    TEBÜK YOLCULUĞUNUN BAŞLAMASI:

    Hz. Peygamber (s.a.s) Tebük gazasını Medîneden Hicretin 9. yılı Recep ayında perşembe günü çıkmıştı. Çünkü O cihada perşembe günü çıkmayı severdi. Bu Resulullah (s.a.s)ın sonuncu gazası oldu.

    Medinede vekil bırakılan Hz. Ali için münafıkların "Muhammed Aliyi onda görüp hoşlanmadığı bir şey için geri bırakmıştır" gibi dedikodular yapması üzerine Hz. Ali silahlanıp Cürf mevkiinde Hz. Peygambere yetişti. Resulullahın geliş nedenini sorması üzerine hakkındaki dedikodudan söz etti. Hz. Peygamber; "Onlar yalan söylemişlerdir. Ben seni arkamda bıraktıklarıma vekil tayin ettim. Hemen geri dön gerek benim ev halkım ve gerekse senin ev halkın içinde vekilim ol. Sen bana göre Musaya göre Harunun durumunda olmak istemez misin? Ancak benden sonra Peygamber gelmeyecektir" dedi. Hz. Ali; "Ey Allahın elçisi öyledir" diye cevap verdi ve Medîneye geri döndü" (İbn İshak İbn Hişâm Sîre IV 163 İbn Sad Tabakât III 24 25 Taberî Tarih III 144 İbnülEsîr el-Kâmil Beyrut 13851965 II 278).

    Hz. Peygamberin komutasındaki onbin kişilik İslâm ordusu Medineden Tebüke kadar onsekiz yerde konakladı ondokuzuncu konaklama yeri Tebük oldu. Bu konaklama yerlerinde namaz kılınan yerler günümüzde de adlarıyla mescit olarak bilinmektedir. Zülhuşub Feyfâ Zülmerve Raka ve Vâdilkurâ mescidleri gibi .

    Yolculuk sırasında ve konaklama yerlerinde pek çok ibretli ve hikmetli olaylar vuku buldu. Allahın elçisi yol boyunca öğütlerini sürdürdü. Bunlardan bazıları şunlardır:

    1) Sekizinci konaklama yeri olan Hicrda olanlar:

    Hicr Semûd kavminin yaşayıp helâk olduğu yerdir. Salih Peygambere isyan eden bu topluluğu Yüce Allah korkunç bir haykırışla helâk etmişti (bk. el-Arâf 773-9; el-Hicr 1580-84; eş-Şuarâ 26141-159; Hûd 1161-68; en-Neml 2745-53). Hz. Peygamber bu kavmin mucizeleri gördükleri halde peygamberlerine karşı gelmelerini açıkladı ve bu yerden hızlı geçilmesini emir buyurdu.

    Hicr kuyularından alınan suları döktürdü ve bununla hazırlanan ekmek hamurlarının develere yedirilmesini emir buyurdu (Vâkıdî Megâzî III 1008; Ahmed b. Hanbel II 9: Asım Köksal a.g.e. IX 185 vd.). Böyle hüzünlü bir beldeye neşeyle girilmesini Hıcrda oturan halkla temas etmemelerini emir buyurdu (Vâkıdî Meğâzî III 1008; Ahmed b. Hanbel V 231).

    Allah elçisi Hicrda gece şiddetli kasırganın kopacağını bu yüzden kimsenin yanında arkadaşı olmaksızın dışarı çıkmamasını ve develerin dizlerinin bağlanmasını bildirdi. Kasırga çıktı ve uyarıya uymayan iki kişiden birisi nefes darlığına uğradı diğerini fırtına sürükledi.

    Mücahitler Hicrda sabahlayınca şiddetli susuzlukla karşılaştılar. Allah elçisi özellikle Hz. Ebû Bekirin yağmur duası yapmasını istemesi üzerine ellerini kaldırıp yağmur için dua etti. Daha ellerini indirmeden yağmur yağmaya başlamıştı (İbn İshak İbn Hişâm Sîre IV 165; Taberî Tefsîr XI 55; Tarih III 144). Bunun üzerine daha önce; "Muhammed hak peygamber olsaydı Musa peygamberin Allahtan yağmur istediği ve yağdırdığı gibi O da yağmur ister ve yağdırırdı" diyerek dedikodu yapan münâfıklar seslerini kesmişlerdi.

    Hz. Peygamberin devesi "Kasvâ"ın kaybolması:

    Bir konaklama yerinde Resulullah (s.a.s)in devesi Kasvâ kaybolmuş ve aramalara rağmen bulunamamıştı. Benî Kaynuka Yahudilerinden müslüman olan Zeyd b. Lusayt adlı münafık; "Kendisinin peygamber olduğunu söyleyen ve size göklerden haberler veren Muhammed bugün kaybolan devesinin yerini bile bilmiyor" diyerek müminlerin kalbine şüphe sokmaya çalışıyordu. Bunu haber alan Resulullah (s.a.s) Cebrail (a.s) haber vermesi üzerine devenin bulunduğu yeri ve ipinin bir dala takılı bulunduğunu bildirdi ve "Allaha yemin olsun ki gerçekten ben bir şeyi Allah bana bildirmedikçe bilemem" buyurdu. Gerçekten o yana giden sahabiler deveyi bulup getirdiler (İbn İshak İbn Hişâm Sîre IV 166 167; Vâkıdî a.g.e. III 1010).

    Zeyd b. Lusayt bu olaydan sonra ertesi sabah kalbindeki Hz. Muhammedin peygamberliği konusundaki şüphelerinin yok olduğunu söylemiştir (Vâkıdî Megâzî III 1010). Bazıları onun tövbe ettiğini söylerken Hârice b. Zeyd gibi bazı sahabiler de onun tövbe ettiğini kabul etmemişlerdir (İbn İshak İbn Hişâm IV 167;Vâkıdî a.g.e. III 1010).

    Abdurrahman b. Avfın imam oluşu:

    Hicrle Tebük arasında bir konaklama yerinde tan yeri ağardıktan sonra Allah elçisi ihtiyacını gidermek için uzak bir yere gitmişti. Cemaat güneşin doğmasından korkarak Abdurrahman b. Avf (r.a)ı öne geçirdiler. Hz. Peygamber abdest alıp dönünce Abdurrahman rukûda idi. Cemaat Resulullahın geldiğini anlayınca neredeyse namazı bozacaklardı. Abdurrahman da imamlıktan çekilmek istedi. Fakat Resulullah (s.a.s)in işareti ile namaza devam etti. Allah elçisi bir rekâtı imamla bir rekâtı da selãmdan sonra ayağa kalkarak tek başına kıldı. Namaz bitince de; "Güzel yaptınız" buyurdu (Ahmed b. Hanbel IV 247; Vâkıdî Megâzî III 1011).

    Abdestte tek yıkama ve mestlere meshetme:

    Avf b. Mâlikten rivayete göre Hz. Peygamber Tebük seferi sırasında yolcular için mestler üzerine üç gün üç gece mukîm olanlar için bir gün bir gece süreyle meshedilmesini emir buyurmuştur (Ahmed b. Hanbel Müsned VI 27). Hz. Ömerin bildirdiğine göre abdest alınırken abdest azaları birer defa yıkanmakla yetinilmiştir (Ahmed b. Hanbel 1 23).

    Vaktinde kılınamayıp kaza edilen sabah namazı:

    Yolculukta Allah elçisi uykuda iken kaldırılmamış ve sabah namazı vakti çıkıp güneş bir mızrak boyu yükselmişti. Resulullah (a.s) Bilâle: "Ben sana bu gece bizi bekle ve sabah olunca uyandır" demedim mi?" buyurdu. Bilâl: "Seni uyutan beni de uyuttu" dedi. Hz. Peygamber o yerden kalkıp biraz gittikten sonra önce sünneti sonra da farzı kaza etti (Vâkıdî Megâzî III 1015 1016).

    Hz. Peygamberin Tebükte ashabı ile istişare etmesi:

    Tebüke geldikten sonra Şam üzerine yürünüp yürünmemesi konusunda Allah elçisi ashabı ile istişare etti. Hz. Ömer: "Eğer gitmekle emrolundun ise git" dedi. Hz. Peygamber: "Eğer bu konuda Allah tarafından emrolunmuş bulunsaydım size danışmazdım" buyurdu. Bunun üzerine Hz. Ömer: "Ey Allahın Resulu orada Rumlar çok fazladır müslümanlardan tek kişi bile yoktur senin bu derece yakına gelmen onları korkutmuştur. Uygun bulursanız bu yıl buradan geri dönülsün veya yüce Allah bu konudaki buyruğunu bildirir" Bunun üzerine Hz. Peygamber Tebükten ileri geçmedi (İbn İshak İbn Hişâm Sîre; IV 170; İbn Sad Tabakâl II 166; Vâkidî a.g.e. III 1019).

    Diğer peygamberlere verilmeyip yalnız Hz. Muhammede verilen beş haslet:

    Hz. Peygamber Tebükte gece namazını (teheccud) çadırının önünde kıldığı bir gece yanına gelen sahabilerle sohbet ederken şöyle buyurmuştur: "Benden önceki peygamberlerden hiç birisine verilmeyen şu beş şey bana verilmişti:

    a- Önceki peygamberler yalnız bir kavme gönderilmişken ben bütün insanlara gönderildim.

    b- Yeryüzü bana mescit ve temizlik aracı kılındı. Bu yüzden namaz vakti nerede olursa teyemmüm edip namazımı kılarım. Önceki ümmetler ise ibadetlerini ancak Kilise ve Havralarda yapabilirdi.

    c- Savaş ganimetleri bana helal kılındı. Halbuki önceki peygamberlere helâl kılınmamıştı.

    d- Bana şefaat makamı verildi.

    e- Ben bir aylık uzak yerdeki düşmanın kalbine korku salmakla yardım olundum" (bk. Buhârî Teyemmüm 1 Salât 56; Müslim Mesâcid 3 4 5; Ebû Dâvud Salât 24; Tirmizî Mevâkît 119 Siyer 5; Nesâî Cusl 26; İbn Mâce Tahâre 90; Dârimî Salât 111 Siyer 28; Ahmed b. Hanbel I 250 301 II 222 240 250 312; Vâkıdî Megâzî III 1021 vd .).

    Hz. Peygambere ve ümmetine ayrıcalık sağlayan bu niteliklerin Bizansa karşı yapılan böyle büyük bir harekât sırasında açıklanması şu noktaları akla getirmektedir.

    Çevrede en güçlü olarak bilinen Doğu Roma imparatorluğuna karşı durabilecek bir güce sahip olan İslâm topluluğu yakında bu yöreleri ele geçirecek ve rum diyarı İslâma girecek böylece arap toplumları dışına çıkan İslâm evrensellik özelliğine kavuşacaktır .

    İslâm ordusu yolculuk sırasında günlerce çeşitli yer ve mevkilerde arz üzerinde farz ve nafile namazları kılmış ve böylece ibadetin yalnız mescidlerde yapılabileceği imajı yerine namaza evrensel bir mescid anlayışı kazandırılmıştır. Abdest ve gusülde de su yerine gerektiğinde teyemmümle yetinmenin uygulamaları yapılmıştır.

    Bu gibi askeri hareketlerde zafer sonrası elde edilecek ganimetlerin beşte biri beytülmalin beşte dördü de gazilerin hakkı olmak üzere meşrû kılınmıştır. Bu da savaşlarda ayrı bir teşvik unsurudur (bk. "Ganimet" mad .).

    Çevrede bir aylık uzak yerde bulunan düşman o gün için Doğu Roma İmparatorluğu ve bunların başkanı Heraklius olmalıdır. İmparatorun ve askerlerinin kalbine korku düştüğü için Hicaza saldırıp yakıp yıkmak üzere yola çıktıkları halde bu cesareti gösterememişlerdir. Güçlü İslâm ordusunun hazırlıklı düzenli ve her çeşit savaş rizikosunu göze alarak Tebüke kadar gelmesi güç dengesini psikolojik bakımdan Müslümanların lehine çevirmiştir. Böylece düşman için savaş olmasa bile güç hazırlamayı emreden ayetin hükmü gerçekleşmiştir .

    Ayette şöyle buyrulur: "Onlara karşı gücünüzün yettiği kadar kuvvet ve savaş atları hazırlayın ki bununla Allahın düşmanı ve sizin düşmanınızı ve daha bundan başka sizin bilmediğiniz fakat Allahın bildiği diğer düşmanları korkutasınız. Allah yolunda ne harcarsanız karşılığı size eksiksiz ödenir asla haksızlığa uğratılmazsınız" (el-Enfâl 860).

    Hz. Peygamber Tebükte bulunduğu sırada Halid b. Velidi dört yüz atlı ile bir hristiyan topluluk olan Dûmetülcendelin kralı Ükeydir b. Abdilmelik üzerine gönderdi. Dûmetülcendel Şam yolu üzerinde Tebüke yakın sulu hurma ve ekinleri bol büyük bir ticaret merkezi idi. Halid b. Velid az sayıda bir askerle bilmedikleri bir yörede kralı nasıl bulacaklarını sorunca Allah elçisi onu "yabanî sığır avlarken bulup yakalayacağını" haber verdi.

    Gerçekten Halid ve arkadaşları kaleye yaklaştıkları sırada normal kırsal kesimde az rastlanan bir yaban sığırının kale kapısına yaklaşmakta olduğunu gördüler. Yukarıdan Ükeydir ve ailesi de bu semiz hayvanı görmüşlerdi. Ükeydir silahlanıp birkaç adamı ile birlikte sığırı avlamak üzere kaleden dışarı çıkınca da onu yakaladılar ve elleri bağlı olarak kalenin önüne getirdiler .

    Orada Halidle Ükeydir arasında yapılan anlaşmaya göre Ükeydir Müslümanlara: İki bin deve sekiz yüz at dört yüz zırh gömlek dört yüz mızrak vermek ve Ükeydir ile kardeşi Mudad Hz. Peygambere kadar götürülüp haklarında Allah elçisi hüküm vermek üzere sulh oldular. Bundan sonra kaleye girilerek belirlenen ganimet malları teslim alındı (bk. Vâkıdî a.g.e. III 1027 1034; İbn İshak İbn Hişam Sire IV 169 vd; İbn Sad Tabakât II 62 166).

    Eyle Ezruh ve Cerba Melikleri ile Sulh Anlaşması Yapılması:

    Hz. Peygamber Tebükte bulunduğu sırada Kızıldenizin kuzeyinde ve Akabe körfezinin sonunda deniz sahilindeki Eyle hükümdarı Yuhanna b. Rube gelerek yıllık belirli miktarda cizye vermek üzere kendisi ile sulh anlaşması yaptı. Hz. Peygamber Yuhannaya şu ahitnameyi yazılı olarak verdi.

    "Bismillahirrahmânirrahîm . Bu Allah ve Peygamberi Muhammedden Yuhanna b. Rube ile Eyle halkından denizdeki gemilerde bulunanları ve karadaki gezen dolaşanları için eman yazısıdır: Gerek bunlar ve gerek Şam Yemen ve deniz sahili halkından Eylelilerle birlikte bulunanlar Allahın ve Resulunün himayesindedirler. Onlardan bir kötülük işleyeni yanındaki malı koruyamayacak bu mal alana da helâl olacaktır. Denizde karada herkes dilediği tarafa yolculuk yapma hakkına sahiptir65533; (Ebu Ubeyd el-Emvâl Mısır 13881968 s. 287 vd; İbn İshak İbn Hişâm Sîre VI 169).

    Eyle kralı Yuhanna ile birlikte Ezruh ve Cerba halkı temsilcileri de Tebüke gelip Hz. Peygamberle cizye vermek üzere anlaşma yaptılar. Bunlar her yıl Recep ayında saf altından yüz dinar cizye ödemeyi kabul ettiler ve buna karşılık onlara birer emannâme (güven mektubu) verildi. Bu iki topluluk da Eyleliler gibi Yahudi toplumudur (İbn Sad Tabakât 1 289 vd; İbn İshak İbn Hişâm Sîre IV 169; Vâkıdî Megâzî III 1031).

    MESCID-I DIRÂR OLAYI:

    Hz. Peygamber Tebükte yirmi gün kadar kaldıktan sonra ashab-ı kiramın ileri gelenleri ile istişare ederek geri dönmeye karar verdi. Çünkü Bizans ordusu saldırmaya cesaret edememiş ve amaca ulaşılmıştı. O gün için daha fazla ileri gidip kan dökmeye ihtiyaç yoktu. Çünkü Şam yöresini fetih gibi bir amaçla yola çıkılmamıştı. Üstelik Şam yöresinde bulaşıcı bir hastalık (tâun) olduğu da haber alınmıştı. Geri dönüş için yola çıkan ordu Ramazanın ilk günlerinde Medîneye ulaştı. Hz. Peygamber Tebüke giderken Medineye bir saat uzaklıktaki Ziyevan köyüne geliniğinde münâfıklardan bir heyet gelerek: "Ey Allahın Resulu Biz hastalar ve Kuba mescidine gelemeyenler için özellikle yağmurlu gecelerde namaz kılmak üzere bir mescid bina ettik. Teşrif edip burada namaz kıldırsanız hayır ve bereketle dua buyursanız" dediler. Hz. Peygamber bunun dönüşte olabileceğini söylemişlerdi. Bunun üzerine Tebük dönüşü bu sözü Allah elçisine hatırlatıp yeni yapılan mescide gelmesini rica ettiler.

    Bu mescid Ebû Âmir Fâsık adlı bozguncu münafık ve fasığın teşviki ile münafıklarca Kuba Mescidinin cemaatını bölmek niyetiyle yapılmış ve Hz. Peygambere suikast düzenlemek üzere içi silâhla doldurulmuştu. Hz. Peygamber bu mescide gitmeye hazırlanırken Cebrail (a.s) gelerek durumu haber verdi.

    Kuran-ı Kerîmde bu mescidden şöyle söz edilir:

    Zarar vermek inkâr etmek müminlerin arasını ayırmak ve daha önce Allah ve Resulune karşı savaşanlara gözetleme yeri hazırlamak üzere bir mescid yapanlar; "Biz sadece iyilik yapmak istiyorduk" diye yemin ederler. Allah da şahittir ki bunlar yalancıdırlar" (et-Tevbe 9107). "Ey Muhammed Bu mescidde asla namaz kılma. Şüphesiz ki başlangıcından itibaren takva üzere kurulan mescidde (Kuba mescidi) namaz kılman daha hayırlıdır. O mescidde kendilerini maddî ve manevi kirlerden temizlemeyi seven adamlar vardır. Allah temizlenmek isteyenleri sever" (et-Tevbe 9108; bk. 109 110).

    Bunun üzerine Hz. Peygamber ashab-ı kiramdan Mâlik b. Dehsan ile Man b. Adiyy (r. anhümâ)yi Mescid-i Dırarı yıkmak üzere gönderdi. Bu sahabeler mescidi yakıp yıktılar. Böylece kötü amaç için bina edilen bir mescid ortadan kaldırılmış oldu (bk. İbn İshak İbn Hişâm Sîre III 71; İbn Sad Tabakât III 540 vd; İbn Kesîr Muhtasar Tefsîr II 169; Kâmil Miras Tecrîd-i Sarih X 422).

    Özürsüz cihada katılmayan üç kişinin çilesi:

    Resulullah (s.a.s) Tebükten dönüşte Medîneye girişte doğrudan Mescidi Nebevîye girip iki rekat namaz kıldı. Çünkü seferden dönüşte bu Resulullah (s.a.s)ın âdeti idi. Sonra mescitte oturdu. Tebük gazvesine katılamayıp Medinede kalanlar tek tek gelip özürlerini yeminle teyit ettiler. Hz. Peygamber dış görünüşlerine bakarak özürlerini kabul edip iç yüzlerini Allaha havale etti ve haklarında istiğfarda bulundu. Bunların sayısı ¤¤¤¤en kadar idi.

    Ancak Kâb b. Mâlik Mirare b. Rabî ve Hilâl b. Ümeyye meşrû bir özürleri bulunmadığı halde cihada katılmamışlardı. Hz. Peygamberin huzuruna girince mazeret uydurma yoluna gitmeden doğruyu söylediler.

    Resulullah (s.a.s) halkı bu üç sahabe ile görüşüp konuşmaktan menetti. Üçü de bir köşeye çekilerek elli gün süreyle yalnızlığa itildiler. Dünya başlarına zindan oldu. Kırk gün geçince Hz. Peygamber bunlara Hüzeyme b. Sâbit (r.a)i göndererek kadınlarından da ayrı durmalarını bildirdi. Böylece eşlerinin cihaddan geri kalan bu sahabelere hizmeti de men edilmiş oluyordu. Yalnız Hilâl b. Ümeyyenin eşi Allah elçisine gelerek; "Hilâl yaşlıdır hizmetçisi de yoktur. Yalnız mutfak işlerine yardımcı olsam" diye izin istedi. Kendisine yalnız ev hizmeti için izin verildi.


    Elli gün tamamlanınca bu üç sahabenin mağfiret edildiğini bildirilen ayet indi. Bunu müjdeleyen sahabeye Kab b. Mâlik sevincinden bir kat elbise giydirmişti. Mescide geldiklerinde Allahın Resulu Kab b. Mâlike şöyle buyurdu: "Annen seni doğurduğu günden beri yaşadığın günlerin en hayırlısını sana müjdeliyorum". Kab; "Bu müjde tarafınızdan mı yoksa Allah tarafından mı?" diye sorunca Hz. Peygamber; "Doğrudan Yüce Allah tarafından" buyurdu. Bunun üzerine Kab bütün servetini Allah yolunda tasadduk etmek istediğini bildirdi. Hz. Peygamber bir bölümünü kendisine ayırmasının daha hayırlı olacağını söyledi (Kâmil Miras Tecrîd X 424 vd Hadis No: 1659; İbn Kesîr a.g.e. II 175 vd.).

    Allah Teâlâ bu üç sahabenin halini ve affedilmelerini şöyle bildirir: "Ve savaştan geri kalan o üç kişinin tövbesini de kabul etti. Bütün genişliğine rağmen yeryüzünün kendilerine dar geldiği ruhları son derece sıkıldığı Allah tan başka bir sığınak olmadığını anladıkları zaman tövbe etsinler diye Allah onları bağışlamıştı. Şüphesiz ki Allah tövbeleri çok kabul eden ve çok merhametli olandır" (et-Tevbe 9118).

    Kab b. Mâlik ve arkadaşları bu ilâhî iltifata doğru sözlülükleri ve samimi davranmaları sayesinde kavuştular. Kab bu olay üzerine artık ömrü boyunca doğrudan başka bir söz söylemeyeceğine dair Allah elçisine söz verdi. Diğer münâfıklar uydurdukları yalan mazeretler yüzünden helâk olurken onlar selâmete çıktılar.

Sayfayı Paylaş