sıfat, sıfat çeşitleri ve örnekleri

Konu, 'Edebiyat' kısmında Noyan tarafından paylaşıldı.

  1. Noyan

    Noyan Gold Üye

    Kayıt:
    7 Eylül 2010
    Mesajlar:
    20.410
    Konular:
    10.968
    Beğeniler:
    387
    Nereden:
    Ankara
            
    sıfat türleri,
    sıfat çeşitlerine örnekler,
    sıfat çeşidi örnekli anlatım


    Sıfat Çeşitleri

    Sıfatlar görev ve anlam yönünden, yani kendilerinden sonra gelen isme kattıkları anlam yönünden önce ikiye, sonra daha alt başlıklara ayrılırlar:

    1. Niteleme Sıfatları
    2. Belirtme sıfatları

    a.İşaret sıfatları
    b. Sayı sıfatları
    -Asıl sayı sıfatları
    -Sıra sayı sıfatları
    -Kesir sayı sıfatları
    -Üleştirme sıfatları
    c. Belgisiz sıfatlar
    d. Soru sıfatları


    1. Niteleme Sıfatları

    ]İsimlerin şeklini, durumunu, hareketini, rengini, kısacası kalıcı özelliklerini gösteren sıfatlardır. Nitelene sıfatları isimlere sorulan “nasıl” sorusunun cevabıdır:

    Penceresinden kavak ağaçları görünen / bir sağlık ocağı
    yanaklarımı pembeleştiren / makaslar
    uçuşan / pamukçuklar
    Kavakları silkeleyen / rüzgâr
    Koca / bahçe
    Tasasız / gözler
    Güzel / çerçeveler
    Kocaman / bir masası ve koltuğu

    Mavi deniz, tatlı su, kötü gün, yakın arkadaş, çalışkan öğrenci, susuz yaz, yuvarlak masa, bayan memur, erkek adam, temiz giysi, güzel insan, düz yol, çatal çivi, sivri tepe, yassı burun...


    2. Belirtme Sıfatları

    İsimleri sayı yönünden tamlayan; yerlerini işaret eden; özelliklerini belli belirsiz olarak bildiren; onların özelliklerini soran sıfatların tümüne belirtme sıfatları denir. Belirtme sıfatları varlıkların geçici özelliklerini bildirirler:

    Bu adam, o adam, şuradaki adam, (herhangi) bir adam, bir (tane) adam, kaçıncı adam, hangi adam?...

    Belirtme sıfatları alt başlıklara ayrılır:

    a. İşaret Sıfatları

    İsimleri işaret ederek belirten ve yerlerini bildiren sıfatlardır.

    “bu, şu, o, öteki, beriki, böyle, şöyle...”

    Bu soruyu kim cevaplayacak?
    Kitabı şu genç almıştı.
    O eşyaları nereye götürüyorsun?
    Öteki sorulara geçiniz.
    Beriki masaları da taşıdık.

    b. Sayı Sıfatları

    İsimlerin sayılarını, bölümlerini, sıralarını, parçalarını kesin olarak belirten sıfatlardır. Sayı sıfatlarının çeşitleri şunlardır:

    i. Asıl Sayı Sıfatları

    İsimlerin sayılarını kesin olarak belirten sıfatlardır:

    Her gün iki saat ders çalışır, bir saat de kitap okurum.
    Bir ağaç bile bırakmamışlar; kesmişler.
    Yüz yıl öncesine geri döndük.
    Türkiye nüfusunun yetmiş milyon olduğu söyleniyor.
    Beş milyon ton patates

    10 cm ip, 2 m kumaş, 100 ton kömür, 3 kg şeker...

    Başında asıl sayı sıfatlarından biri bulunan bir isme çoğul eki getirilmez. ”Beşevler, Altmışevler, Yedi Cüceler, üç aylar, Kırk Haramîler, beş milyonlar, on milyonlar (banknotlarımız)”gibi örnekler bu kurala uymaz.

    Sayı sıfatlarıyla niteleme sıfatları art arda kullanılırsa sayı sıfatı önce gelir:
    iki değerli arkadaş, üç kırık cam...

    ii. Sıra Sayı Sıfatları

    İsimlerin sıralarını, derecelerini belirten sıfatlardır.
    “-ncİ” eki ya da nokta kullanılır.

    77. yıl, 11’inci bölük, birinci gün, ikinci gelişimiz...
    üçüncü kişiler, ikinci katlar...

    “ilk” kelimesi birinci anlamındadır:
    İlk (birinci) caddeden sağa dönün.

    “son, sonuncu, ortanca” kelimeleri de sıra sayı sıfatıdır:
    son fırsat, ortanca çocuk, sonuncu kişi...

    iii. Kesir Sayı Sıfatları

    İsimlerin, bütünün kaçta kaçı olduğunu gösteren sıfatlardır.
    Yüzde bir ihtimal, yarım ekmek, çeyrek (dörtte bir) ekmek, yarıyıl, iki buçuk lira...

    Bu tamlamalarda tamlanan çoğul yapılabilir.
    Kardeşlerin üçte bir payları var.

    Tamlayan çoğul yapılıp tamlananla yeri değiştirilebilir:
    Yüzde otuz artış düşünülüyor.→Düşünülen artış yüzde otuzlarda.

    iv. Üleştirme Sayı Sıfatları

    İsimlerin bölümlere ayrıldığını, bölüştürüldüğünü gösteren sıfatlardır.
    “-(ş)er” ekiyle yapılır.

    Üçer kişi, ikişer elma, yedişer kişi, ellişer milyon, birer gün arayla,

    v. Topluluk Sayı Sıfatları

    Bir defada doğan birden fazla kardeşler için kullanılır.
    Bunlardaki “z” sesi çokluk bildirir.
    Tamlanan çoğul olabilir.
    üçüz bebek, beşiz çocuklar.

    c. Belgisiz Sıfatlar

    İsimlerin sayılarını ve miktarlarını kesin olarak değil, yaklaşık, aşağı yukarı, belli belirsiz bildiren sıfatlardır.

    “bir, birkaç, birçok, az, çok, biraz, birtakım, bütün, bazı, tüm, her, hiçbir, herhangi bir, kimi...

    başka / bir / boyut,
    kimi insanlar,
    bir yaz günü,
    bazı sıfatlar
    herhangi bir zaman
    her soru,
    birtakım insanlar,
    birkaç kişi,
    Birçok seneler [1] geçti; dönen yok seferinden.
    tüm insanlar,
    bütün varlıklar...

    Bunlardan bazılarının belirttiği isimler çoğul eki alamaz, bazılarının tamlananları çoğul olmak zorundadır; bazılarınınki de yerine göre tekil de olabilir, çoğul da.

    Bütün insan→bütün insanlar
    Birkaç kişi→birkaç kişiler
    Çoğu insan→çoğu bitkiler

    Not: Asıl sayı sıfatı olan “bir” ile belgisiz sıfat olan “bir” karıştırılabilir. “bir” kelimesi “tek” kelimesinin karşılığı ise asıl sayı sıfatıdır. Değilse belgisiz sıfattır:

    Bir çiçekle yaz olmaz bir tane çiçek. asıl sayı sıfatı
    Onu bir akşam vakti gördüm. Herhangi bir akşam vakti belgisiz sıfat


    d. Soru Sıfatları [2]

    Tanımı

    Soru sıfatları, isimlerin nitelik ve niceliklerini soru yoluyla öğrenmeyi amaçlayan, cevapları da herhangi bir sıfat olan kelimelerdir.

    “ne, nasıl, nice, ne gibi, ne biçim, kaç, kaçıncı, kaçar, hangi, ne türlü...”

    Özellikleri

    ]Soru sıfatları cümleyi soru cümlesi yapar. Bazı durumlarda da yapmaz:

    Bu nasıl bir dünya; hikâyesi zor...
    Nasıl kitaplardan hoşlanırsın?

    ]Soru sıfatlarıyla da sıfat tamlaması oluşturulur.

    Kaç gün sonra geleceksin?
    Eve giderken hangi otobüse bineceğiz?

    Örnekler

    Hangi çılgın bana zincir vuracakmış şaşarım.
    Kaçıncı sınıfta okuyor?
    Ne gün geleceğini söyledi mi?
    Kaçar kişilik gruplar hâlinde gideceğiz?
    Kaçta kaç hisse istersin?

    Not: “ne” kelimesi sıfat, zarf ve zamir olarak kullanılabilir.

    Ne bakıyorsun? Zarf
    Ne almak istiyorsun? Zamir
    Ne gün geleceksin? Sıfat
    Ne iş yapıyordunuz? sıfat
    Bugün ne çalıştık ama. zarf

Sayfayı Paylaş