“İmalatçının Sözleşme Dışı Sorumluluğu” daha önce haksız fiil kapsamında değerlendirilen ve yeni kanunla ayrıca ele alınan konulardan biridir. Burada esas olan zarar gören ve zarar verenin arasında menfaat dengesini korumaktır.
· “MADDE 36 (1) İmal edilen şeylerin sebep olduğu zarardan doğan sorumluluğa, zarar görenin seçimine göre, zarar verenin mutad meskeni veya işyeri hukuku ya da imal edilen şeyin iktisap edildiği ülke hukuku uygulanır. İktisap yeri hukukunun uygulanabilmesi için zarar verenin, mamulün o ülkeye rızası dışında sokulduğunu ispat edememiş olması gerekir.”
“Haksız Rekabet” kavramı da yine haksız fiilin bir türünü teşkil etmektedir. İsviçre MÖHUK çerçevesinde düzenlenmiştir. Bu hüküm rekabete aykırı tüm hükümleri kapsamaktadır.
· “MADDE 37(1) Haksız rekabetten doğan talepler, haksız rekabet sebebiyle piyasası doğrudan etkilenen ülke hukukuna tabidir. (2) Haksız rekabet sonucunda zarar görenin münhasıran işletmesine ilişkin menfaatleri ihlal edilmişse, söz konusu işletmenin işyerinin bulunduğu ülke hukuku uygulanır.”
“Rekabetin Engellenmesi” hükmü rekabetin korunması, bozulmadan ve düzenli olarak gerçekleştirilmesi amacıyla getirilmiş olup en sıkı ilişkili hukuk tercih edilmiştir. Ayrıca ikinci fıkrada yabancı hukukun uygulandığı hallerde aşırı tazminatı önlemek amaçlı bir sınırlama yapılmıştır.
· “MADDE 38(1) Rekabetin engellenmesinden doğan talepler, bu engellemeden doğrudan etkilenen piyasanın bulunduğu ülkenin hukukuna tabidir. (2) Türkiye'de rekabetin engellenmesine yabancı hukuk uygulanan hallerde, Türk hukuku uygulansaydı verilecek tazminattan daha fazla tazminata hükmedilemez.”
“Sebepsiz Zenginleşme” kurumu bakımından (mülga kanun madde 26) “iktisap” kavramı yerine “zenginleşme” kavramı tercih edilmiştir. Ayrıca taraflara zenginleşme gerçekleştikten sonra açıkça seçilmek kaydıyla uygulanacak hukuku seçme imkanı getirilmiştir.
· “MADDE 39 (1) Sebepsiz zenginleşmeden doğan talepler, zenginleşmeye sebep olan mevcut veya mevcut olduğu iddia edilen hukuki ilişkiye uygulanan hukuka tabidir. Diğer hallerde sebepsiz zenginleşmeye, zenginleşmenin gerçekleştiği ülke hukuku uygulanır. (2) Taraflar, sebepsiz zenginleşmenin meydana gelmesinden sonra, uygulanacak hukuku açık olarak seçebilirler.”

---

$ïzóƒrèñCè

İKİNCİ KISIM – MİLLETLERARASI USUL HUKUKU BİRİNCİ BÖLÜM – TÜRK MAHKEMELERİNİN MİLLETLERARASI YETKİSİ


“Milletlerarası Yetki”de bir değişiklik yapılmamıştır.
· “MADDE 40 (1) Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisini, iç hukukun yer itibariyle yetki kuralları tayin eder.”
“Türklerin Kişi Hallerine İlişkin Davalar” (mülga kanun madde 28) bakımından önceki düzenlemede yabancı mahkemelerde görülen davaların derdestlik itirazı sebebi olması için öngörülen Türk vatandaşın ikametgahının yabancı ülkede olması ve davanın da bu ülkede görülüyor olması dava ekonomisi ve hukuk güvenliğini engellemesi nedeniyle aşağıdaki şekilde düzenlenmiştir. Ayrıca daha önce de ifade edildiği üzere ikametgah yerine “yerleşim yeri” kavramı kullanılmıştır.
· “MADDE 41 (1) Türk vatandaşlarının kişi hallerine ilişkin davaları, yabancı ülke mahkemelerinde açılmadığı veya açılamadığı takdirde Türkiye'de yer itibariyle yetkili mahkemede, bulunmaması halinde ilgilinin sakin olduğu yer, Türkiye'de sakin değilse Türkiye'deki son yerleşim yeri mahkemesinde, o da bulunmadığı takdirde Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden birinde görülür.”
“Yabancıların Kişi Hallerine İlişkin Bazı Davalar” (mülga kanun madde 29) sadece bazı terimler değiştirilmiştir.
· “MADDE 42 (1) Türkiye'de yerleşim yeri bulunmayan yabancı hakkında vesayet, kayyımlık, kısıtlılık (hacir yerine), gaiplik ve ölmüş sayılma kararları ilgilinin Türkiye'de sakin olduğu yer, sakin değilse mallarının bulunduğu yer mahkemesince verilir.”
“Miras Davaları”nda (mülga kanun madde 30) da sadece ikametgah kavramı değişmiştir.
· “MADDE 43 (1) Mirasa ilişkin davalar ölenin Türkiye'deki son yerleşim yeri mahkemesinde, son yerleşim yerinin Türkiye'de olmaması halinde terekeye dahil malların bulunduğu yer mahkemesinde görülür.”
Yeni kanunla düzenlenen iş, tüketici ve sigorta sözleşmeleriyle ilgili davalarda yetkili mahkemeler aşağıda sırasıyla düzenlenmiştir.
“İş Sözleşmesi ve İş İlişkisi Davaları”
· “MADDE 44(1) Bireysel iş sözleşmesinden veya iş ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda işçinin işini mutaden yaptığı işyerinin Türkiye'de bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir. İşçinin, işverene karşı açtığı davalarda işverenin yerleşim yeri, işçinin yerleşim yeri veya mutad meskeninin bulunduğu Türk mahkemeleri de yetkilidir.”
“Tüketici Sözleşmesine İlişkin Davalar”
· “MADDE 45(1) 26 ncı maddede tanımlanan tüketici sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklarda, tüketicinin seçimine göre, tüketicinin yerleşim yeri veya mutad meskeni ya da karşı tarafın işyeri, yerleşim yeri veya mutad meskeninin bulunduğu Türk mahkemeleri yetkilidir. (2) Birinci fıkra uyarınca yapılan tüketici sözleşmeleri hakkında tüketiciye karşı açılacak davalarda yetkili mahkeme, tüketicinin Türkiye'deki mutad meskeni mahkemesidir.”
“Sigorta Sözleşmesine İlişkin Davalar”
· “MADDE 46(1) Sigorta sözleşmesinden doğan uyuşmazlıklarda, sigortacının esas işyeri veya sigorta sözleşmesini yapan şubesinin ya da acentasının Türkiye'de bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir. Ancak sigorta ettirene, sigortalıya veya lehdara karşı açılacak davalarda yetkili mahkeme, onların Türkiye'deki yerleşim yeri veya mutad meskeni mahkemesidir.”
Yetki Anlaşması ve Sınırları” (mülga kanun madde 31) yeniden düzenlenmiş “kamu düzeni” ibaresi kaldırılmış, yetki anlaşmalarının şekline ilişkin açıklık getirilmiştir. Böylelikle yetki anlaşması varlığı halinde seçilen yabancı mahkeme kendisini yetkisiz görmedikçe veya davayı görmekten kaçınmadıkça, yetkili Türk mahkemesinde dava açılamayacağı, açılırsa yetkisizlik itirazı söz konusu olabileceği şeklinde hükmün yorumlanması gerektiği vurgulanmıştır. Ayrıca ikinci fıkra ile zayıf olan kesimlerin korunması amacıyla yetki anlaşmasıyla yetkili mahkemelerin bertaraf edilemeyeceği düzenlenmiştir.
· “MADDE 47 (1) Yer itibariyle yetkinin münhasır yetki esasına göre tayin edilmediği hallerde, taraflar, aralarındaki yabancılık unsuru taşıyan ve borç ilişkilerinden doğan uyuşmazlığın yabancı bir devletin mahkemesinde görülmesi konusunda anlaşabilirler. Anlaşma, yazılı delille ispat edilmesi halinde geçerli olur. Dava, ancak yabancı mahkemenin kendisini yetkisiz sayması veya Türk mahkemelerinde yetki itirazında bulunulmaması halinde yetkili Türk mahkemesinde görülür. (2) 44, 45 ve 46 ncı maddelerde belirlenen mahkemelerin yetkisi tarafların anlaşmasıyla bertaraf edilemez.”
“Teminat” (mülga kanun madde 32) sadece ikinci fıkrada değişiklik yapılmıştır.
· “MADDE 48- (1) Türk mahkemesinde dava açan, davaya katılan veya icra takibinde bulunan yabancı gerçek ve tüzel kişiler, yargılama ve takip giderleriyle karşı tarafın zarar ve ziyanını karşılamak üzere mahkemenin belirleyeceği teminatı göstermek zorundadır. (2) Mahkeme, dava açanı, davaya katılanı veya icra takibi yapanı karşılıklılık esasına göre teminattan muaf tutar.”
“Yabancı Devletin Yargı Muafiyetinden Yararlanamayacağı Haller” (mülga kanun madde 33) değişiklik yapılmamıştır.
· “MADDE 49 (1) Yabancı devlete, özel hukuk ilişkilerinden doğan hukuki uyuşmazlıklarda yargı muafiyeti tanınmaz. (2) Bu gibi uyuşmazlıklarda yabancı devletin diplomatik temsilcilerine tebligat yapılabilir.”

---

$ïzóƒrèñCè

İKİNCİ BÖLÜM - Yabancı Mahkeme ve Hakem Kararlarının Tenfizi ve Tanınması


“Tenfiz Kararı” (mülga kanun madde 34) değişiklik yapılmamıştır.
· “MADDE 50 (1) Yabancı mahkemelerden hukuk davalarına ilişkin olarak verilmiş ve o devlet kanunlarına göre kesinleşmiş bulunan ilamların Türkiye'de icra olunabilmesi yetkili Türk mahkemesi tarafından tenfiz kararı verilmesine bağlıdır. (2) Yabancı mahkemelerin ceza ilamlarında yer alan kişisel haklarla ilgili hükümler hakkında da tenfiz kararı istenebilir.”
“Görev ve Yetki” (mülga kanun madde 35) sadece ikametgah kavramı değiştirilmiştir.
· “MADDE 51 (1) Tenfiz kararları hakkında görevli mahkeme asliye mahkemesidir. (2) Bu kararlar kendisine karşı tenfiz istenen kişinin Türkiye'deki yerleşim yeri, yoksa sakin olduğu yer mahkemesinden, Türkiye'de yerleşim yeri veya sakin olduğu bir yer mevcut değilse Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden birinden istenebilir.”
“Tenfiz İstemi” (mülga kanun madde 36) bakımından yapılan değişiklik sadece “hukuki yararı” olan herkesin tenfiz isteminde bulunabileceği hususudur.
· “MADDE 52 (1) Kararın tenfiz edilmesinde hukuki yararı bulunan herkes tenfiz isteminde bulunabilir. Tenfiz istemi dilekçe ile olur. Dilekçeye karşı tarafın sayısı kadar örnek eklenir. Dilekçede aşağıdaki hususlar yer alır: a) Tenfiz isteyenle, karşı tarafın ve varsa kanuni temsilci ve vekillerinin ad, soyad ve adresleri. b) Tenfiz konusu hükmün hangi devlet mahkemesinden verilmiş olduğu ve mahkemenin adı ile ilamın tarih ve numarası ve hükmün özeti. c) Tenfiz, hükmün bir kısmı hakkında isteniyorsa bunun hangi kısım olduğu.”
“Dilekçeye Eklenecek Belgeler” kapsamında daha önce tenfiz dilekçesine yabancı mahkeme kararının aslının eklenmesi zorunluluğu karşısında aslı veya onanmış örneği ve onanmış tercümesi de mahkemelerden karar asıllarının alınamaması nedeniyle hükme eklenerek daha esnek bir uygulama getirilmiştir.
· “MADDE 53 (1) Tenfiz dilekçesine aşağıdaki belgeler eklenir: a) Yabancı mahkeme ilamının o ülke makamlarınca usulen onanmış aslı veya ilamı veren yargı organı tarafından onanmış örneği ve onanmış tercümesi. b) İlamın kesinleştiğini gösteren ve o ülke makamlarınca usulen onanmış yazı veya belge ile onanmış tercümesi.”

---

$ïzóƒrèñCè

“Tenfiz Şartları” çerçevesinde b bendinde dava konusu veya taraflarla gerçek ilişkisi olmayan yabancı mahkeme kararlarının tenfizi engellenmiştir.
· “MADDE 54 (1) Yetkili mahkeme tenfiz kararını aşağıdaki şartlar dahilinde verir: a) Türkiye Cumhuriyeti ile ilamın verildiği devlet arasında karşılıklılık esasına dayanan bir anlaşma yahut o devlette Türk mahkemelerinden verilmiş ilamların tenfizini mümkün kılan bir kanun hükmünün veya fiili uygulamanın bulunması. b) İlamın, Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine girmeyen bir konuda verilmiş olması veya davalının itiraz etmesi şartıyla ilamın, dava konusu veya taraflarla gerçek bir ilişkisi bulunmadığı halde kendisine yetki tanıyan bir devlet mahkemesince verilmiş olmaması. c) Hükmün kamu düzenine açıkça aykırı bulunmaması. ç) O yer kanunları uyarınca, kendisine karşı tenfiz istenen kişinin hükmü veren mahkemeye usulüne uygun bir şekilde çağrılmamış veya o mahkemede temsil edilmemiş yahut bu kanunlara aykırı bir şekilde gıyabında veya yokluğunda hüküm verilmiş ve bu kişinin yukarıdaki hususlardan birine dayanarak tenfiz istemine karşı Türk mahkemesine itiraz etmemiş olması.”
“Tebliğ ve İtiraz”da yapılan değişiklik ihtilafsız kazaların da hüküm kapsamına alınması yönündedir. (mülga kanun madde 39)
· “MADDE 55 (1) Tenfiz istemine ilişkin dilekçe, duruşma günü ile birlikte karşı tarafa tebliğ edilir. İhtilafsız kaza kararlarının tanınması ve tenfizi de aynı hükme tabidir. Hasımsız ihtilafsız kaza kararlarında tebliğ hükmü uygulanmaz. İstem, basit yargılama usulü hükümlerine göre incelenerek karara bağlanır. (2) Karşı taraf ancak bu bölüm hükümlerine göre tenfiz şartlarının bulunmadığını veya yabancı mahkeme ilamının kısmen veya tamamen yerine getirilmiş yahut yerine getirilmesine engel bir sebep ortaya çıkmış olduğunu öne sürerek itiraz edebilir.”
Aşağıdaki 56. ve 57. maddelerde değişiklik yapılmamıştır.
“Karar” (mülga kanun madde 40) değişiklik yapılmamıştır. Mahkeme, yabancı mahkeme ilamının kısmen veya tamamen tenfizine ya da tenfiz talebinin bütünü ile reddine karar verebilir.
· “MADDE 56 (1) Mahkemece ilamın kısmen veya tamamen tenfizine veya istemin reddine karar verilebilir. Bu karar yabancı mahkeme ilamının altına yazılır ve hakim tarafından mühürlenip imzalanır.”

---

$ïzóƒrèñCè

“Yerine Getirme ve Temyiz Yolu” (mülga kanun madde 41) değişiklik yapılmamıştır.
· “MADDE 57 (1) Tenfizine karar verilen yabancı ilamlar Türk mahkemelerinden verilmiş ilamlar gibi icra olunur. (2) Tenfiz isteminin kabul veya reddi hususunda verilen kararların temyizi genel hükümlere tabidir. Temyiz, yerine getirmeyi durdurur.”
“Tanıma” hükmünde (mülga kanun madde 42) sadece ilk fıkrada 54. Maddenin (mülga kanun 38. maddenin) d bendine yapılan atıf kaldırılmıştır.
· “MADDE 58 (1) Yabancı mahkeme ilamının kesin delil veya kesin hüküm olarak kabul edilebilmesi yabancı ilamın tenfiz şartlarını taşıdığının mahkemece tespitine bağlıdır. Tanımada 54 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi uygulanmaz. (2) İhtilafsız kaza kararlarının tanınması da aynı hükme tabidir. (3) Yabancı mahkeme ilamına dayanılarak Türkiye'de idari bir işlemin yapılmasında da aynı usul uygulanır.”
“Kesin Hüküm ve Kesin Delil Etkisi” yeni eklenmiştir. Tanınan yabancı mahkeme ilamının kesin hüküm veya kesin delil etkisini ne zaman doğuracağı belirtilmiştir.
· “MADDE 59 (1) Yabancı ilamın kesin hüküm veya kesin delil etkisi yabancı mahkeme kararının kesinleştiği andan itibaren hüküm ifade eder.”
“Yabancı Hakem Kararlarının Tenfizi” (mülga kanun madde 43) milletlerarası hakem kararlarının tenfizi için taraflar için bağlayıcı olması tek başına yeterli kabul edildiğinden ilk fıkraya bu ibare eklenmiştir. New York Sözleşmesi’nde yabancı mahkeme kararı verilmesiyle zaten bağlayıcı olacağından hareketle tenfizine imkan tanımıştır. Eklenen bu ibare ile MÖHUK dad aha esnekleşmiş diyebiliriz. Ayrıca ikametgah kavramı da değiştirilmiştir.
· “MADDE 60 (1) Kesinleşmiş ve icra kabiliyeti kazanmış veya taraflar için bağlayıcı olan yabancı hakem kararları tenfiz edilebilir. (2) Yabancı hakem kararlarının tenfizi, tarafların yazılı olarak kararlaştırdıkları yer asliye mahkemesinden dilekçeyle istenir. Taraflar arasında böyle bir anlaşma olmadığı takdirde, aleyhine karar verilen tarafın Türkiye'deki yerleşim yeri, yoksa sakin olduğu, bu da yoksa icraya konu teşkil edebilecek malların bulunduğu yer mahkemesi yetkili sayılır.”
“Dilekçe ve İnceleme Usulü” (mülga kanun madde 44) yabancı hakem kararlarının tenfizi ile uyumlu hale getirilmiş ve karşılıklılık esası tahkimle bağdaşmadığı için ikinci fıkradan kaldırılmıştır.

---

$ïzóƒrèñCè

· “MADDE 61 (1) Yabancı bir hakem kararının tenfizini isteyen taraf, dilekçesine aşağıda yazılı belgeleri, karşı tarafın sayısı kadar örnekleriyle birlikte ekler: a) Tahkim sözleşmesi veya şartının, aslı yahut usulüne göre onanmış örneği. b) Hakem kararının usulen kesinleşmiş ve icra kabiliyeti kazanmış veya taraflar için bağlayıcılık kazanmış aslı veya usulüne göre onanmış örneği. c) (a) ve (b) bentlerinde sayılan belgelerin tercüme edilmiş ve usulen onanmış örnekleri. (2) Mahkemece hakem kararlarının tenfizinde 55 inci, 56 ncı ve 57 nci madde hükümleri kıyas yoluyla uygulanır.”
“Ret Sebepleri” (mülga kanun madde 45) h bendinde (mülga kanun madde 45 i bendi) bazı eklemeler yapılmıştır.
· “MADDE 62 (1) Mahkeme, a) Tahkim sözleşmesi yapılmamış veya esas sözleşmeye tahkim şartı konulmamış ise, b) Hakem kararı genel ahlaka veya kamu düzenine aykırı ise, c) Hakem kararına konu olan uyuşmazlığın Türk kanunlarına göre tahkim yoluyla çözümü mümkün değilse, ç) Taraflardan biri hakemler önünde usulüne göre temsil edilmemiş ve yapılan işlemleri sonradan açıkça kabul etmemiş ise, d) Hakkında hakem kararının tenfizi istenen taraf, hakem seçiminden usulen haberdar edilmemiş yahut iddia ve savunma imkanından yoksun bırakılmış ise, e) Tahkim sözleşmesi veya şartı taraflarca tabi kılındığı kanuna, bu konuda bir anlaşma yoksa hakem hükmünün verildiği ülke hukukuna göre hükümsüz ise, f) Hakemlerin seçimi veya hakemlerin uyguladıkları usul, tarafların anlaşmasına, böyle bir anlaşma yok ise hakem hükmünün verildiği ülke hukukuna aykırı ise, g) Hakem kararı, hakem sözleşmesinde veya şartında yer almayan bir hususa ilişkin ise veya sözleşme veya şartın sınırlarını aşıyor ise bu kısım hakkında, h) Hakem kararı tabi olduğu veya verildiği ülke hukuku hükümlerine veya tabi olduğu usule göre kesinleşmemiş yahut icra kabiliyeti veya bağlayıcılık kazanmamış veya verildiği yerin yetkili mercii tarafından iptal edilmiş ise, yabancı hakem kararının tenfizi istemini reddeder. (2) Birinci fıkranın (ç), (d), (e), (f), (g) ve (h) bentlerinde yazılı hususların ispat yükü, hakkında tenfiz istenen tarafa aittir.”
“Yabancı Hakem Kararlarının Tanınması” kanuna yeni eklenmiştir. Bu bağlamda hakem kararlarının tanınmasında da hakem kararlarının tenfizine ilişkin hükümler uygulanacaktır.
· “MADDE 63 (1) Yabancı hakem kararlarının tanınması da tenfizine ilişkin hükümlere tabidir.”

---

$ïzóƒrèñCè

ÜÇÜNCÜ KISIM - Son Hükümler


“Yürürlükten Kaldırılan Hükümler”
· “MADDE 64 (1) 20/5/1982 tarihli ve 2675 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun, (2) 29/6/1956 tarihli ve 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 866 ncı maddesinin ikinci fıkrası, (3) 5/12/1951 tarihli ve 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun 88 inci maddesi, yürürlükten kaldırılmıştır.”
“Yürürlük”
· “MADDE 65 (1) Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.”
“Yürütme”
· “MADDE 66 (1) Bu Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.”

---

$ïzóƒrèñCè