Pomaklar, Balkanlar'da, Bulgaristan, Batı Trakya ve Doğu Makedonya'da yaşayan, Bulgarca'ya yakın bir dil konuşan ve bir halktır. Pomaklar, Anadolu’dan gelen Müslüman Türkler'in atlarına bakan "Voynuk" örgütünün, diğer Bulgarlar yanındaki ana unsuru olmuşlardır. Bu açıdan ve kısaca, Osmanlı'nın seyisleridirler. Hristiyan Slavlar Müslümanlarına Osmanlı İmparatorluğu ordularına hizmet anlamında yardım ettikleri için yardımcı anlamına gelen “pomagaç” adını vermişler ve bu zamanla Pomak şeklini almıştır. Ancak bu sözcük Osmanlı müelliflerinin eserlerinde geçmediği gibi, Pomak adına da hiçbir yerde rastlanmamaktadır. Çünkü, Pomak diye bir etnik unsur bulunmamaktadır. Pomaklar, asl'olarak Bulgarların içinden bir gruptur. Kendilerine Bulgar denmeyince, "Pomak" sıfatları isimleri yerine geçmiş, bu, zamanla da isimleri olmuştur. Tabir Türkçe eserlerde ancak 1877-1878 Türk-Rus Harbi'nden sonra Balkanlar’dan gelen muhaceretler dolayısıyla rastlanır. Aşağıda, Pomakların etnik-genetik yapıları hakkında cetveller verilmektedir. Bunun yanında, Pomaklar, Bulgaristan etnik haritalarında Lofça ve Rodop gibi tamamıyla Trak bölgelerinde görülmektedirler.

Tarihi

Pomaklar Osmanlı Devleti'ne hizmet etmiştir. 1877-1878 Osmanlı-Rus savaşının elim neticeleri Rodopların Rus ordusu ve Bulgar komitacıların istila tehlikesine kaldığı vakit, Rodop Türkleriyle Pomaklar yine birlik ve beraberlik içinde düşmanlarını bu bölgeye sokmamışlardır. 3 Mart [[1878]'de imzalanan Ayastefanos andlaşması hükümlerine itiraz etmişler ve oturdukları bölgede “Timraska Republika” kurmuşlardır. Bulgar-Rus kuvvetleri muahede şartlarını yerine getirmek için, Pomaklara saldırdılar. Pomaklar ve Rodop Türkler’i, aylarca mukavemet edip memleketlerine düşmanı sokmadılar. 1878 Haziran ayından itibaren büyük Avrupa devletlerinin ve Osmanlı Devleti’nin mümessilleri Berlin’de barış müzakerelerine başladıkları vakit, Rodoplar’da savaş devam ediyordu. Bu çetin mücadele Berlin’de toplanan kongre üzerinde etkili oldu ve çeşitli milletlerin temsilcilerinden oluşan bir heyet, Rodoplar’a gönderildi. Neticede Pomaklar arzularına kavuştular. Berlin Kongresi kararları gereğince müstakil bir "Rodop Timras Cumhuriyeti" [kaynak belirtilmeli]kuruldu ve Pomaklar’ın vatanı düşman istilasından kurtuldu. "Pomak/Pomaklar" adını, yazılı tarihte ilk olarak kullananlar, Ami Boue (1838) ve Gersin K. Jiricek (1891)’tir. Bölgede, “Timras Cumhuriyeti” veya “Pomak Timras Cumhuriyeti” diye bir oluşumun varlığı, sadece Bulgar kaynaklarında zikredilmektedir. Osmanlı ve diğer kaynaklara göre; bölgede yaşayan tüm Müslüman unsurlar tarafından 16 Mayıs 1878’de “etnik” niteliği ön plana çıkarılmayan bir “hükümet-i muvakkate” kurulmuştur. Hükümet, Sultanyeri kazasının Karatarla köyünde (Rodoplu 30 milletvekilinin ve yaklaşık 100 nahiye müdürünün de onayını alan) Ahmet Timirski (Timişli), Abdullah Efendi ve Kara Yusuf Çavuş tarafından ortaya konmuştur. Hükümetin kurucuları, aynı tarihte “Paris Andlaşması”nı imzalamış olan devletlerin İstanbul elçilerine, “hükümet-i muvakkate” mührünü taşıyan bir “muhtıra” vermişler ve bu muhtırada kendilerini “hükümet-i muvakkate” kurmaya iten “nedenler”i ve “talepler”ini ortaya koymuşlardır. “Muhtıra”nın bu açıdan en önemli cümlaları şöyledir : “…Silaha sarılmaktan maksadımız, kendi mal, can ve ırzımızı korumaktan ibarettir…Ayastefanos andlaşmasının yerine bir yenisi konmalıdır. Bulgarların irtikap ettikleri cinayetler, tarif olunamayacak kadar büyüktür…Bölgemizin ahalisi kamilen Türk ve müslüman olduktan başka buraya, aramıza, yüzbin müslüman göçmen de sığınmış bulunmaktadır… Ayastefanos andlaşmasından sonra Ruslar ve Bulgarlar memleketimizi istila ettiler. Biz ise hükümetsiz kaldık….Ruslar ve Bulgarlar, girdikleri yerlerde, sayısız mezalim ve ağza alınmayacak cinayetler işlediler. Mütecavizleri, geri atmak için silaha sarıldık. Eğer biz, muvakkat bir hükümet kurmamış ve bir zabıta heyeti düzenlememiş olsaydık, memleketimizde karışıklıklar çıkabilirdi…Meriç’in Güney-Batı tarafındaki topraklardan yeni Bulgaristan’a bir karış yer vermemenizi istirham ederiz. Çünkü idaremiz altında bulunan dört milyon müslüman, işitilmemiş cinayetlerle ismini kirletmiş olan ve her vakit düşmanımız bulunan bir hükümete boyun eğmektense yok olmayı tercih ederler.”

Dilleri

Pomaklar’ın konuştukları dil bir Güney Rusça'nın ağızlarından biri olarak kabul edilmektedir. Her ne kadar bilimsel amaçla değil de politik amaçlarla pomakların dili Bulgarca'nın bir ağzı ya da Antik Yunanca orijinli kabul edilse de Pomak Dili üzerine yeterince yapılmış bir araştırma yoktur. Ancak eldeki araştırmalar dilbilgisel ve tümcebilgisel anlamda Slav Dili olduğunu göstermektedir. Bir dil ne kadar yabancı dilde sözcük olursa olsun o sözcükler o dilin dilbilgisel kurallarına göre muamele görürler mesela çanta (ki bu sözcük Türkçe'de Bulgarca'da ve Pomakça'da kullanılır.) sözcükğünün çoğulu Türkçe'de ve Türki Dillerde çantalar şeklinde olurken Slav Dilleri'nde çanti şeklinde olmaktadır. Bir dilin herhangi bir aileye ait olmasında etkili olan faktör sözcüklerin orijini değil dilbigisel, biçimsel kurallardır.

Pomakça'da harf yapısı aynı Bulgarca'da olduğu gibidir. Kiril Alfabesi ile yazımı daha kolaydır. ya-ts-ch gibi seslerin karşılıkları genellikle Latince tek sözcük ile ifade edilemez.

Sayma Sayıları

anno/enni/edin/adin (1)
dve/dva (2)
tri (3)
çetri (4)
pyat/pek (5)
şest (6)
sedem (7)
vosem/odem (8)
devyat/devek (9)
desyat/deset (10)
edinnaysi/enninaysi/adinnaysi (11)
dvenaysi (12)
trinaysi (13)
çetrinaysi (14)
petnaysi (15)
şestnaysi (16)
sedemnaysi (17)
vosemnaysi (18)
devyatnaysi (19)
dvedesyat/dvatsat (20)
tridesyat (30)
çetridesyat (40)
petdesyat (50)
şestdesyat (60)
sedemdesyat (70)
vocemdeset (80)
devedesyat (90)
sto (100)
hilyada (1000)

Yaşadıkları bölgeler, nüfus ve etnik kökenleri

Türkiye

Pomaklar’ın Türkiye'ye gelişi 1878(eski takvime göre 1293 ve bu yüzden Türkiyede genelde 93 macırı adlandırmasıda yapılmaktadır) yılı Osmanlı-Rus savaşından sonra ve izleyen yıllarda yaşanan göçlerle yoğunluk kazanmıştır. Yerleşim bölgeleri ; Balıkesir/Gönen-Hasanbeyköyü(pomakköy) , Bursa, Çanakkale, Edirne,Karahamza Köyü, Lüleburgaz ,Babaeski ,Pehlivanköy, Alpullu , Katranca , Büyük Mandıra , İstanbul,Eskişehir Osmaniye Beldesi , İzmir , Kırklareli, Kocaeli(Konya/ılgın/bogazkent köyü) Kütahya, Samsun, Tekirdağ'Şalgamlı kasabası, Çerkezmusellim kasabası,Malkara Prafça(Çınaraltı köyü, Hayrabolu Popköy(Kabahöyük köyleridir. Türkiye'de yapılan sayımlarda etnik veya dille ilgili bir veri bulunmamakla birlikte 2.milyon ikiyüzbinin üzerinde Pomak asıllı Türk vatandaşı yaşadığı tahmin edilmektedir.

Bulgaristan

Pomaklar,Bulgaristan’da Smolyan, Blagoevgrad, Pazarcık, Velingrad, Razlog, Kırcali, Gotse Delcev bölgelerinde ve Mesta Vadisi, Rodop Dağları'nda sıkışık alanlarda yaşamakatadır.Lofça Bölgesi civarında ise küçük Pomak grupları bulunmaktadır. Bununla birlikte Pomakların %90’ı Rodop dağlarının güneyinde bulunmaktadır. Bulgar İçişleri Bakanlığının 1989’da Pomaklar için yaptığı çalışmada, nüfuslarının 268.971 ile toplam nüfusun %3’ünü oluşturduğunu ortaya koymuştur.

Makedonya

Makedonyada Pomaklar Berova, Debre, Manastır, Struga, Dolna Reka ve Üsküp civarında yaşamaktadırlar. Nüfusları tam tespit edilememekle birlikte toplam 40.000 olduğu söylenmektedir. Gora, Makedonya'daki dağlık bir alanın adı. Burada yaşayan insanlar da Goralı olarak anılıyor. Araştırmacı Erhan Türbedar'ın tespitlerine göre Makedonya'da Goralılar diye ayrı bir kavim bulunuyor. 1991'de yapılan son nüfus sayımına göre Goralıların nüfusu 40 bin civarında...

Arnavutluk ve Kosovo

Arnavutluk'ta Pomaklar genellikle Makedon sınırına yakın olan Golo Bardo, Gora ve Sredska Jupa civarında yaşamaktadırlar.Fakat bu güne kadar Arnavutluk Pomakları hakkında çokta ayrıntılı araştırma olmamıştır hatta tamamen yok sayılmışlardır. Tahmin edilen nüfusları oldukça ilgi çekicidir. ÇünkÜ kaynaklar Arnavutluk'taki Pomak nüfusunu 80.000-120.000 olduğunu tahmin etmektedirler. Kosova'daki Pomaklar yoğunluklar makedonya ve Arnavutluk sınırlarına yakın olan Dragas bölgesinde yaşamaktadırlar.Kullnadıkları dil pomakça ile %80 oranında benemektedir.Dilde Sırpça sözcükler çok fazla girmiş durumda.Fakat kendi dilerini hala yaşatmaktalar.Bölgede kendileri için 3 farklı tanım tapılmaktadır.Türkler Türk kökenli olduklarını(müslüman oladuklarından dolayı),Sırplar 'müslüman sırplar tanımı,makedonlarda müslüman makedon tanımını kullanmaktadır.Kendileri bu tanımları kabul etmemektedir ve Goranlılar(yukarılı-dağlı sözcüklerinen türeme) olarak anılmaktadır.

Diğer yerler Tüm bunların yanında 1878 göçleri döneminde 20.000 ailenin İtalya'ya ve 1.000 aileninde İsviçre'ye göçettirildiği ve iskan edildikleri verisi mevcuttur.


Ednap (Avrupa Dna Profil Bankası) verilerine göre pomakların ve bulgarların genetik yapısı aşağıdaki gibi tanımlanmaktadır. Bulgarların genetik yapısı

%30 Proto-Bulgar(türk)
%28 Slav
%20 Trak
%10 Oğuz(türk)
%7 Kuman(türk)
%4 Peçenek(türk)
%1 Diğerleri
Pomakların genetik yapısı

%47 Slav
%18 trak
%16 proto-bulgar(türk)
%12 kuman(türk)
%6 Peçenek(türk)
%1 Diğerleri
1920 yılına kadar bulgaristanda bulgarca, kiril yazı ile beraber arap harfleriylede yazılmıştır. Osmanlı etkisi sadece arap alfabesiyle kalmamış bulgarcada %35 gibi bir ağırlığa ulaşmıştır.

Bir Pomak olarak konuna katkıda bulunayım Aşağıdakilerin Pomakça'nın konuşulduğu bölgeye göre, söylenişi 1-2 harf değişiklik gösterebilir..

---

---

Ve tabiki olmazsa olmazımız kısa cümleler.. Cümlelerin kuruluş yapısını inceleyerek zamanla siz de kendi basit cümlelerinizi kurabilirsiniz..

Şimdilik bu kadar yeterli sanırım.. yoruldum.. yarın devam..


-Eylemler-

GETİR:
• Donesi: getir.
• Nimoy donesi: getirme
• Dunesa: getirdi.
• Nidunesa: getirmedi.
• Dunesa li?: getirdi mi?
• Sha dunesam: getireceğim.
• Nema da dunesam: Getirmeyeceğim.
• Da dunesa: getirsin
• Nimoy da dunesa: getirmesin.
• Dunela: getirmiş.
• Sha dunesa: getirecek.

BIRAK:
• Ostavitu asoy laf: bu lafı bırak
• Ostavitu asoy rabuta: bu işi bırak

SOKMAK:
• Nimoy mushna asoy dupka nekvo!: Bu deliğe bir şey sokma.
• Mushnagu adin sheyka asoy dupka: Bu deliğe bir çivi soktum.

AYIRMAK-BÖLMEK-PARÇALAMAK:
• Razdeligu asva: şunu ayırıver.
• Nimoy razdeli: ayırma.
• Uddelihmese mirasan: Mirası ayırdık.
• Utrebiligu: ayıklayınız.
• Razdelihmegu vrut partiyata: Bütün eşyayı paylaştık.

ATMAK:
• Foarnigu: Atınız.
• Nimoy foarni: Atma.
• Foarnigu za mene: Bana doğru atınız.

BENZEMEK:
• Mesetsa onnoz drugu: Birbirine benziyor.
• Nimesatsa onnoz drugu: birbirine benzemiyor
• Kakvosa mene / katu mene: benim gibi

BİTMEK-TÜKENMEK:
• Za dasa krata: Bitmeye başlamış.
• Pak sha sa utvori rabutana: İşler tekrar açılacak.

BAĞLAMAK-ÇÖZMEK:
• Varzay: bağla.
• Menemi varzaha: beni bağladılar.
• Umolihi tana udvoarzaha: Yalvardım beni çözdüler.
• Udvoarzay konen: Atı çöz.
• Odvarzi: Çöz.
• Vazelan odvarzi: düğümü çöz.
• Udvoarza: çözdüm.
• Udvarzalusa: çözülmüş.

BASMAK:
• Ustoapi var nega da saspiti: Üstüne bas da yapışsın.
• Staptagu var kamen: Taşın üstüne bastım.

ÇEKMEK:
• Upina upina doyde: çektim çektim geldi.
• Upinaygu: çekiniz.

KOVALA:
• Opadigu glavata: Başından defet.
• Odmanigu glavasa: başımdan defol.
• Odmahni od glavasa: Başımdan defol.

DEĞMEK:
• Dagi ni duboarnish: Değmeyesin. Sakın değme..
• Anvana da nibarnish: Ona sakın değmeyesin.

DEĞİŞTİRMEK:
• Nirache dagu primene: değiştirmek istemiyor.
• Asoy rabuta nimojish da primenish: Bu işi değiştiremezsin.

DİZMEK:
• Najiji tesbihan: Tespihi diz.
• Tespihan nazizah: tespihi dizdim.

TUTMAK:
• Aga za fatem sha ta udavem: eğer bir tutarsam boğacağım.


DÜŞÜRMEK:
• Ud rakisa ispusnah: Elimden düşürdüm.
• İspusnahgu: düşürdüm.

GEREKLİ:
• Treva li?: Lazım mı?
• Treva li za tebe?: Sana gerekli mi?
• Treva: lazım
• Ni treva: lazım değil.
• Na gudi: hazırla.

KIVIRMAK:
• Nimoy zoagarchvay knigite: kağıdı bükmeyin.
• Zoagarchigu asvana: kıvır şunu.

KOYMAK:
• Turi: koy
• Nimoy turi atuka: buraya koyma.
• Atova nimoy guturay: nuraya koymayınız.
• Turugu atuva: buraya koyunuz.

ÖRTMEK:
• Zavimaygu mene: beni örtünüz.
• zavimaygu koarpata: başörtünü ört.

UYUMAK vs.
• Dignay gu: kaldırınız.
• nimoy dignay: kaldırma..
• ostani siga: kalk artık.
• Nimoy ispiye atolka: o kadar uyuma.
• Soanegu glöadah: rüya gördüm.
• Nimoy prizeavay: esnemeyin.

GİTMEK-GELMEK:
• Faf chera hodi: dün gitti.
• Chera doyde: dün geldi.
• Utre sha yide: Yarın gidecek.
• Utre pak sha yide: Yarın yine gidecek.
• Atam sha yidem: Oraya gideceğim.
• Kata den hodi: Hergün gidiyor.
• Kata den varvi: Her gün gidiyor.
• Vari(varvi) bre natak: Git oraya bre..
• Vari(varvi) si mari: Git mari (kadın)
• Ali poslet mene doyde: Ali benim arkamdan geldi.
• Ali poslet yide: Ali sonra gitti.
• Stara chileak varvi sas tuyegana: Yaşlı adam bastonuyla yürüyor.
• Hodihme na dolnata mahala: Aşağı mahalleye gittik.
• Pak yala: Yine gel.
• Po setna sha doyde: Daha sonra gelecek.
• Chekay vrut lyude da yida: bekle herkes gelsin.
• Yela tuka: buraya gel.
• İ to da doyde: o da gelsin.
• Aku yidash: gidersen.
• Asadef nimoy yese mlogi hodi: buralarda fazla dolaşma.
• Sha doydeli nishteli niznayem: Gelecekler mi değil mi bilmiyorum.
• Varve varve i zapreasa: yürüdü yürüdü ve durdu.
• Po chakay: biraz bekle.
• Oshte ne dushlolu: daha gelmemiş.
• Ye nema da hodem: Ben gitmeyeceğim.
• Ku yima kasmet sha yidime: kısmet varsa gideceğiz.
• Da beshe iti dushol: keşke sen de gelseydin.
• Yala nahtuva: buraya gel.
• Ye sa doydeh: ben geldim.
• Hodih: gittim.
• Ye sa varim: yürüyorum
• Yela: gel
• Vari: git
• Sa varna: döndü.
• Vish atam adin chileak da varvi: Bak orada bir adam yürüyor.
• Kade li sha yide: Nereye gidecek?
• İdi nahzat: git öteye.

ÇABUK:
• Haborci: çabuk ol.
• Haborci yela: çabuk gel
• Barci vari: Çabuk git
• Barci dumay: çabuk konuş.
• Barci krakni: çabuk adım at.
• Barci vari: çabuk yürü.
• Boarce yala: çabuk gel.

KOŞMAK:
• Tarchi: koş.
• Nimoy tarchi: koşma.
• Tarcheh ama nimojim da gustignam: koştum ama yetişemedim.
• Firigu: kovalamak
• Nimoy firigu: kovalama.

GEÇMEK:
• imali poat da minam/minavam: yol varmı da geçeyim.
• Day mi poat da minam/minavam: yol ver de geçeyim.
• Priminay: geçiniz.
• Minaygu: geçiniz.
• Kolka sat minava?: Kaç saat geçti?

KALMAK:
• Ti atam ostani: sen orada kal.
• Ye nema atam da ostanvam: ben orada kalmayacağım.

YAPMAK-ÇALIŞMAK:
• İstori: yap
• Nimoy istori: yapma.
• İstorisi vazeal na prelu: ipe düğüm yap.
• Pravi: yap
• Nimoy pravi: yapma.
• Dubresi ti pravi: iyi ki yaptın.
• Mesi: karışmak.
• Nimoy misa mesi moy rabuta: benim işime karışma.
• Nimoy ubigravay briz rabuta: işsiz dolaşma.
• Zafatigu rabutana: İşe başla.
• Pargavu kopele: Becerikli genç.
• Nimoy ostavi asoy denksi rabuta: Bugünün işini bırakma.
• Nefelitu dete: tembel çocuk
• Rabutasana krati: işler bitti.
• Nirabuti: çalışmamıyor.
• Briz rabuta: işsiz.
• Rabutnu: çalışkan. Rabotni: çalışkan.
• Rabutneyese: çok çalışkan

---