"Onlar", ama sadece korkutmaya odaklanan anlatım yapısıyla, amacını gizlemeyen, samimi bir film. Korku sinemasının trüklerinden yararlanan film, tehlikenin kaynağını uzun süre saklı tutarak izleyicinin ilgisini ayakta tutmaya çalışıyor.



Belli başlı semboller, durumlar vardır ki, bu sembolleri (uyarıcıları?) görmekle, işitmekle birlikte derhal korkmaya, ürpermeye başlarız. Issız, ormanlık arazideki bir ev... Geceleyin, karanlık bir vakitte yağmur yağması... Sessizliği yırtan bir gürültü ya da telefonun çalması... Bir tür koşullanmışlıktır bu. Bu koşullanmışlığın kaynağını da çocukluğumuza götürebiliriz. İlk defa masallarla başlar korkunun sembollerinin zihnimizde oluşturulmaya başlanması. Pamuk Prenses üvey annesinin hizmetkârı tarafından tarafından 'ormanda' öldürülmeye çalışılır; Kırmızı Başlıklı Kız, kurt tarafından 'ormanda' takibe alınır. Bu ikisinin yanı sıra daha pek çok masalda 'orman' imgesi kullanılır. Orman tekinsizdir, her an tehlikeye açıktır, içinde birçok bilinmeyen barındırır. Hansel ve Gretel ise, ıssız bir yerdeki cadının evinde tutsak edilir. 'Güzel', 'Çirkin'in ıssız bir yerdeki evine gelin gider. 'Issız yer' imgesi ise kaçışsızlığı, kurtuluşu olmamayı ve yardım alamamayı vurgular. Yani masalların da gösterdiği gibi insan, çocukluğundan korku filme izleme çağına gelene kadar, 'korku'nın bazı kodlarıyla donanır.


Korku filmleri de, bu noktadan sonra kendisine yönelen ?ve artık masallarla yetinmeyen- bir kitleyi devralır ve onlara yapılagelişle oluşmuş alttürlerinin ikonlarını benimsetmeye uğraşır. Özellikle edebiyattan beslenen Gotik korku filmlerinde bir uçurumun kenarında, Ortaçağ mimarisinin izlerini taşıyan bir şatoda geçen vahşi olaylara yer verilir, "Kuyu ve Sarkaç"da ("Pit and the Pendulum", 1961) olduğu gibi. Olaylardan çok görsel kodlar ve bunların uygulanışı önemlidir. "Texas Katliamı"nın ("Texas Chainsaw Massacre", 1974) gösterdiği üzere bir grup genç çölün ortasında bir arabanın içindeyse bilinmelidir ki, bir seri katilin delici aletleriyle hayatlarının son nefeslerini vermelerine az kalmıştır. Birkaç kişi, birçok odası bulunan büyük bir evde rastlantılar sonucu bir araya gelmişse 'lanetli ev' filmine hazırlıklı olmamız beklenmektedir, "Rose Red Konağı"nın bizden istediği gibi.

Şehirden ormana, güvenlikten tehlikeye...

"Onlar" ("Ils", 2006) da korku türünün kodlarını kullanan bir film. Amacı, görsel ikonları yerli yerinde kullanarak izleyiciyi germeye ve ürkütmeye çalışan bir 'atmosfer' sağlamak. Zaten "Onlar"da bir hikâyenin varlığından bahsetmek, filmi gereğinden fazla ciddiye almak anlamına gelebilir. Film, Lucas ve Clementine çiftinin evlerine dadananlar ?başka bir deyişle 'onlar'- tarafından saldırıya uğramasını görselleştiriyor. Clementine, filmin başında şehirde ders verdiği okuldan ayrılıp, sevgilisi Lucas'ın bulunduğu ormandaki evlerine doğru yol alıyor. Şehir görece güvenli bir alan, 'imdat' denildiği anda bu sese yanıt verebilecek insanların bulunduğu bir yer. Clementine'in gittiği yönde ise evlerin sayısı giderek azalıyor: şehirden ormana, güvenliğin olduğu mekândan tehlikeye bir yolculuk. Clementine eve varmadan önce arabasını geçirmek için bahçe kapısını açıyor ve ardından kapıyor. Yani tehlikenin eşiğinin aşıldığı vurgulanıyor: güvenli alan tamamen terk edilip tehlikeye kapı açılıyor. Lucas'la karşılaşma, akşam yemeği... Buraya kadar her şey yolunda. Fakat 'düzen' bozuluyor. İlk başta çiftin köpekleri havlıyor, yani tehlikenin yaklaşmış olduğu sezdiriliyor. Sonrasında da tehlikenin gelişi gerçekleşiyor. Filmin görsel kodlardan yararlanması bu noktadan sonra da devam ediyor. Kameranın önünden geçen belli belirsiz silüetler, ahizeden gelen garip sesler, alt kattan tıkırtıların gelmesi, elektriklerin gitmesi, sönen ışıklar... Bu noktada filmin bu kullandıklarının 'görsel kod' kisvesi altında 'klişe' olup olmadığı sorusu akla gelebilir. "Onlar" özelinde iki kavram arasında kesin bir ayrım yapmanın zor olduğunu düşünüyorum. Çünkü benim görsel kod olarak nitelendirdiğim unsurların birçok kişi tarafından basmakalıp yöntemler olarak değerlendirilmesi de pekâlâ mümkün. Fakat olumsuz bir anlama sahip 'klişe' kelimesinin, "Onlar"ın 'görsel kod'larını tasvir ederken kullanmamam, filmin sağlam bir atmosfer oluşturmasında ve 'korkutma' konusunda samimi bir tavır benimsemesinde yatıyor. Film çıkışsızlığı, tecrit edilmişliği ağırlıklı olarak izleyicinin yerleşik algısındaki öğelere dayanarak sağlarken, izleyiciyi karakterle özdeşleştirmeyi amaçlayan öznel açıları da sıkça kullanıyor. İşte bunlar da filmin atmosferini kurmasına yarıyor. Filmin samimi tavrı ise sadece 'korkutmaya' odaklanması ile gerçekleşiyor.


Katil kim?

Film, oldukça sonlara doğru katili açıklıyor. Aslında korku filmlerinin ve içinde 'katil/cani' barından filmlerin temel izleği, katilin sonda açıklanması ve izleyicinin merak duygularının ayakta tutulmasıdır. Fakat "Onlar" katili açıklama işini filmin iyice sonlarında gerçekleştiriyor. Bu da, hem katilin/caninin neden katil/cani olduğu sorusunun görmezden gelinmesini -ve böylelikle bir alt metnin ve neden-sonuç ilişkisinin aranmamasını-, hem de filmin 'türü'nün uzunca bir süre muğlâk bırakılmasını, anlaşılmamasını sağlıyor.

Film yalnızca, izleyiciyi korkutmakla ilgileniyor. Mesela, "Elm Sokağı" serisinde Freddy, söz konusu sokağa dönüp gençleri öldürmekle iştigal etmektedir, çünkü sokağın sakinleri kendisini diri diri yakmışlardır. Yani Freddy'nin cinayetlerinin arkasındaki neden bellidir, öç almak. Gerilim dozu yüksek bir film olan "Korku Burnu"nda ("Cape Fear", 1991) Max Cady, kendisini hapse attıran avukatı ve ailesini öldürmek niyetindedir. Yani bu tür filmlerde genellikle bir 'çünkü...' vardır. "Onlar"da ise bu tarz bir neden-sonuç ilişkisinin varlığından söz etmek mümkün değil, çünkü film bize katillerin sadece kim olduğunu söylemekle yetiniyor, onları tanıtmıyor ?ki istese, katillerin bulunduğu 'özel' durum nedeniyle bunu kolaylıkla yapabilir. Yani "Onlar", deus ex machina olarak, katilleri gökten zembille indiriyor ve düğümü bir anda çözüyor. Bu da, filmin bahsettiğim samimi tavrıyla alakalı olarak açıklanabilir. Çünkü film belirli bir düşünsel zemin hazırlamak değil de, izleyiciyi korkutmak ve onun duyularına hitap etmek üzerine bir yapı benimsemiş. Bunun sonucu olarak da yapay ve inandırıcılığı sallantıda olan bir katil aramamız beklenmiyor ve katilin 'katil' olmasına sebebiyet veren olaylarla dizilmiş, birkaç dakikaya sığdırılmış bir geriye dönüş sekansına gerek kalmıyor.

"Onlar"ın türünün belirsizliği -ve geçişkenliği- de, katili açıklamasındaki zamanlaması ve bu konuda pek cömert olmamasıyla ilgili. "Onlar" birçok 'tür'den öğeler almış. Mesela karakterlerin başına gelenlerin kaynağının belirsizliği ve mekânın büyük bir ev olması, tenhalığı akla, hayalet ve büyülü ev filmlerini getiriyor. Katili öğrendiğimiz zamana kadar geçen sürenin uzun olmasıyla "Onlar", çeşit çeşit ihtimali gözden geçirmemize olanak tanıyor. Katili göremesek, Clementine ve Lucas'a saldıranların doğaüstü güçler olduğunu iddia edebilmek olası. Hatta katil bir uzaylı olsaydı, filmin bilimkurgusal motifler taşıdığı bile söylenebilirdi.


Son söz olarak denebilir ki, "Onlar" benzerleri arasında çok da kendine özgü bir yerde durmayan, izleyiciyi salt korkutma hedefine kilitlenmiş bir yapım. Bunu yaparken de izleyicinin çocukluktan itibaren edindiği algılarından, algılamalarından faydalanıyor ve korku türünün 'görsel kod'larını alabildiğince kullanıyor. Bununla birlikte Lucas ve Clementine'in başına musallat olanların kimliğini son dakikaya kadar saklı tutarak 'gizemli' bir hal alıyor.