İKİNCİ KISIM – MİLLETLERARASI USUL HUKUKU BİRİNCİ BÖLÜM – TÜRK MAHKEMELERİNİN MİLLETLERARASI YETKİSİ
“Milletlerarası Yetki”de bir değişiklik yapılmamıştır.
· “MADDE 40 (1) Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisini, iç hukukun yer itibariyle yetki kuralları tayin eder.”
“Türklerin Kişi Hallerine İlişkin Davalar” (mülga kanun madde 28) bakımından önceki düzenlemede yabancı mahkemelerde görülen davaların derdestlik itirazı sebebi olması için öngörülen Türk vatandaşın ikametgahının yabancı ülkede olması ve davanın da bu ülkede görülüyor olması dava ekonomisi ve hukuk güvenliğini engellemesi nedeniyle aşağıdaki şekilde düzenlenmiştir. Ayrıca daha önce de ifade edildiği üzere ikametgah yerine “yerleşim yeri” kavramı kullanılmıştır.
· “MADDE 41 (1) Türk vatandaşlarının kişi hallerine ilişkin davaları, yabancı ülke mahkemelerinde açılmadığı veya açılamadığı takdirde Türkiye'de yer itibariyle yetkili mahkemede, bulunmaması halinde ilgilinin sakin olduğu yer, Türkiye'de sakin değilse Türkiye'deki son yerleşim yeri mahkemesinde, o da bulunmadığı takdirde Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden birinde görülür.”
“Yabancıların Kişi Hallerine İlişkin Bazı Davalar” (mülga kanun madde 29) sadece bazı terimler değiştirilmiştir.
· “MADDE 42 (1) Türkiye'de yerleşim yeri bulunmayan yabancı hakkında vesayet, kayyımlık, kısıtlılık (hacir yerine), gaiplik ve ölmüş sayılma kararları ilgilinin Türkiye'de sakin olduğu yer, sakin değilse mallarının bulunduğu yer mahkemesince verilir.”
“Miras Davaları”nda (mülga kanun madde 30) da sadece ikametgah kavramı değişmiştir.
· “MADDE 43 (1) Mirasa ilişkin davalar ölenin Türkiye'deki son yerleşim yeri mahkemesinde, son yerleşim yerinin Türkiye'de olmaması halinde terekeye dahil malların bulunduğu yer mahkemesinde görülür.”
Yeni kanunla düzenlenen iş, tüketici ve sigorta sözleşmeleriyle ilgili davalarda yetkili mahkemeler aşağıda sırasıyla düzenlenmiştir.
“İş Sözleşmesi ve İş İlişkisi Davaları”
· “MADDE 44(1) Bireysel iş sözleşmesinden veya iş ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda işçinin işini mutaden yaptığı işyerinin Türkiye'de bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir. İşçinin, işverene karşı açtığı davalarda işverenin yerleşim yeri, işçinin yerleşim yeri veya mutad meskeninin bulunduğu Türk mahkemeleri de yetkilidir.”
“Tüketici Sözleşmesine İlişkin Davalar”
· “MADDE 45(1) 26 ncı maddede tanımlanan tüketici sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklarda, tüketicinin seçimine göre, tüketicinin yerleşim yeri veya mutad meskeni ya da karşı tarafın işyeri, yerleşim yeri veya mutad meskeninin bulunduğu Türk mahkemeleri yetkilidir. (2) Birinci fıkra uyarınca yapılan tüketici sözleşmeleri hakkında tüketiciye karşı açılacak davalarda yetkili mahkeme, tüketicinin Türkiye'deki mutad meskeni mahkemesidir.”
“Sigorta Sözleşmesine İlişkin Davalar”
· “MADDE 46(1) Sigorta sözleşmesinden doğan uyuşmazlıklarda, sigortacının esas işyeri veya sigorta sözleşmesini yapan şubesinin ya da acentasının Türkiye'de bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir. Ancak sigorta ettirene, sigortalıya veya lehdara karşı açılacak davalarda yetkili mahkeme, onların Türkiye'deki yerleşim yeri veya mutad meskeni mahkemesidir.”
Yetki Anlaşması ve Sınırları” (mülga kanun madde 31) yeniden düzenlenmiş “kamu düzeni” ibaresi kaldırılmış, yetki anlaşmalarının şekline ilişkin açıklık getirilmiştir. Böylelikle yetki anlaşması varlığı halinde seçilen yabancı mahkeme kendisini yetkisiz görmedikçe veya davayı görmekten kaçınmadıkça, yetkili Türk mahkemesinde dava açılamayacağı, açılırsa yetkisizlik itirazı söz konusu olabileceği şeklinde hükmün yorumlanması gerektiği vurgulanmıştır. Ayrıca ikinci fıkra ile zayıf olan kesimlerin korunması amacıyla yetki anlaşmasıyla yetkili mahkemelerin bertaraf edilemeyeceği düzenlenmiştir.
· “MADDE 47 (1) Yer itibariyle yetkinin münhasır yetki esasına göre tayin edilmediği hallerde, taraflar, aralarındaki yabancılık unsuru taşıyan ve borç ilişkilerinden doğan uyuşmazlığın yabancı bir devletin mahkemesinde görülmesi konusunda anlaşabilirler. Anlaşma, yazılı delille ispat edilmesi halinde geçerli olur. Dava, ancak yabancı mahkemenin kendisini yetkisiz sayması veya Türk mahkemelerinde yetki itirazında bulunulmaması halinde yetkili Türk mahkemesinde görülür. (2) 44, 45 ve 46 ncı maddelerde belirlenen mahkemelerin yetkisi tarafların anlaşmasıyla bertaraf edilemez.”
“Teminat” (mülga kanun madde 32) sadece ikinci fıkrada değişiklik yapılmıştır.
· “MADDE 48- (1) Türk mahkemesinde dava açan, davaya katılan veya icra takibinde bulunan yabancı gerçek ve tüzel kişiler, yargılama ve takip giderleriyle karşı tarafın zarar ve ziyanını karşılamak üzere mahkemenin belirleyeceği teminatı göstermek zorundadır. (2) Mahkeme, dava açanı, davaya katılanı veya icra takibi yapanı karşılıklılık esasına göre teminattan muaf tutar.”
“Yabancı Devletin Yargı Muafiyetinden Yararlanamayacağı Haller” (mülga kanun madde 33) değişiklik yapılmamıştır.
· “MADDE 49 (1) Yabancı devlete, özel hukuk ilişkilerinden doğan hukuki uyuşmazlıklarda yargı muafiyeti tanınmaz. (2) Bu gibi uyuşmazlıklarda yabancı devletin diplomatik temsilcilerine tebligat yapılabilir.”
|